Alechin: Aleksander Alechin, czwarty mistrz świata w szachach

22

Aleksander Alechin, urodzony 31 października 1892 roku w Moskwie, był jednym z najwybitniejszych szachistów w historii, uznawanym za czwartego mistrza świata w szachach. Pochodził z zamożnej rosyjskiej rodziny, co jednak nie uchroniło go od burzliwych losów, naznaczonych emigracją i trudnymi doświadczeniami wojennymi. W 1921 roku, poślubiając szwajcarską dziennikarkę Annelise Rüegg, uzyskał możliwość legalnego opuszczenia Rosji Radzieckiej i osiedlenia się we Francji, którą reprezentował na arenie międzynarodowej od 1925 roku. Jego życie zakończyło się w niewyjaśnionych okolicznościach 24 marca 1946 roku w portugalskim mieście Estoril, w wieku 53 lat, w momencie, gdy wciąż dzierżył tytuł mistrza świata.

Alechin pozostawił po sobie niezatarty ślad w historii szachów, nie tylko jako niezwykle utalentowany gracz, ale także jako teoretyk i innowator. Jego agresywny styl gry, łączący wyobraźnię z perfekcyjną techniką, fascynował i inspirował pokolenia szachistów. Poza szachownicą, jego życie obfitowało w wydarzenia, od studiów prawniczych na Sorbonie, po kontrowersyjne epizody związane z wojną i polityką. Niniejszy artykuł przybliża sylwetkę tego niezwykłego człowieka, jego drogę do chwały, zmagania i dziedzictwo.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na marzec 1946 roku miał 53 lata.
• Żona/Mąż: Annelise Rüegg (druga żona).
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Arcymistrz szachowy, teoretyk szachowy, prawnik.
• Główne osiągnięcie: Zdobycie i obrona tytułu Mistrza Świata w szachach.

Podstawowe informacje o Aleksandrze Alechinie

Dane biograficzne

Aleksander Aleksandrowicz Alechin urodził się 31 października 1892 roku (według starego stylu 19 października) w Moskwie. Jego pełne rosyjskie imię to александрович алехин. Pochodzenie z zamożnej rosyjskiej rodziny miało istotny wpływ na jego wczesne lata życia i możliwości rozwoju. Ojciec, Aleksander Iwanowicz Alechin, był właścicielem ziemskim i radcą stanu, a matka, Anisja Iwanowna Alechina, córką bogatego przemysłowca.

Obywatelstwo i emigracja

Choć urodził się jako Rosjanin, burzliwe wydarzenia historyczne zmusiły go do opuszczenia ojczyzny. W 1921 roku Alechin opuścił Rosję Radziecką i wyemigrował do Francji, którą reprezentował na arenie międzynarodowej od 1925 roku. Przyjęcie francuskiego obywatelstwa było symbolicznym gestem, łączącym go z nową ojczyzną, choć nigdy nie zapomniał o swoich rosyjskich korzeniach.

Wykształcenie

Aleksander Alechin posiadał solidne wykształcenie prawnicze. Po przeprowadzce do Petersburga pod koniec 1911 roku, wstąpił do Cesarskiej Szkoły Prawa dla Szlachty. W latach 20., już po emigracji, kontynuował studia prawnicze na prestiżowej Sorbonie w Paryżu. W latach 30. powszechnie tytułowano go „dr Alechinem”, co potwierdza jego akademickie osiągnięcia.

Okoliczności śmierci

Śmierć Aleksandra Alechina 24 marca 1946 roku w Estoril w Portugalii w wieku 53 lat do dziś pozostaje przedmiotem spekulacji. Był on jedynym mistrzem świata w historii szachów, który zmarł, posiadając aktualny tytuł mistrzowski. Okoliczności jego zgonu są niejasne, co dodaje aurę tajemniczości do jego już i tak barwnego życiorysu. Pogrzeb odbył się w paryskim kościele prawosławnym Saint-Alexandre-Nevsky, a jego ciało spoczęło na cmentarzu Montparnasse.

Życie prywatne i rodzinne

Drugie małżeństwo i jego wpływ na emigrację

Kluczowym wydarzeniem w życiu osobistym Aleksandra Alechina, które miało bezpośredni wpływ na jego przyszłość, było drugie małżeństwo. 15 marca 1921 roku poślubił Annelise Rüegg, szwajcarską dziennikarkę i delegatkę Kominternu. Annelise była od niego o trzynaście lat starsza, lecz ich związek okazał się dla niego szansą na legalne opuszczenie Rosji Radzieckiej. Małżeństwo to umożliwiło mu emigrację i rozpoczęcie nowego etapu życia we Francji, otwierając drogę do dalszej kariery szachowej na arenie międzynarodowej.

Kariera szachowa

Początki i pierwsze sukcesy

Zainteresowanie szachami u Aleksandra Alechina pojawiło się w bardzo młodym wieku. Swoją pierwszą znaną partię rozegrał w wieku zaledwie 10 lat, biorąc udział w turnieju korespondencyjnym rozpoczętym 3 grudnia 1902 roku. W 1909 roku, mając zaledwie 16 lat, wygrał Wszechrosyjski Turniej Amatorski w Petersburgu, co ugruntowało jego pozycję jako jednego z najsilniejszych graczy w Rosji.

Droga do tytułu Mistrza Świata

Droga Aleksandra Alechina do tytułu mistrza świata była długa i pełna wyzwań. Według popularnej opowieści, tytuł „arcymistrza szachowego” otrzymał formalnie od cara Mikołaja II po zajęciu trzeciego miejsca w prestiżowym turnieju w Petersburgu w 1914 roku. Szczytowym osiągnięciem było zdobycie tytułu mistrza świata w 1927 roku, kiedy to pokonał José Raúla Capablancę w meczu w Buenos Aires. Wynik +6−3=25 był ogromnym zaskoczeniem, gdyż wcześniej Alechin nigdy nie wygrał z Capablancą ani jednej partii, co czyniło jego zwycięstwo tym bardziej spektakularnym.

Utrata i odzyskanie tytułu

Tytuł mistrza świata w szachach nie był dla Alechina zdobyczą jednorazową. W 1935 roku, wbrew oczekiwaniom, niespodziewanie stracił tytuł mistrza świata na rzecz Maxa Euwe. Jednak jego determinacja i siła woli pozwoliły mu na odzyskanie prymatu. W meczu rewanżowym w 1937 roku zdołał pokonać Euwe i odzyskać tytuł mistrza świata w szachach, co pokazało jego niezwykłą siłę charakteru i nieustępliwość w dążeniu do celu.

Osiągnięcia w ramach Olimpiad Szachowych

Aleksander Alechin aktywnie uczestniczył również w Olimpiadach Szachowych, reprezentując Francję. Pięciokrotnie stawał na pierwszej szachownicy tej drużyny, demonstrując swoje przywództwo i niebywałe umiejętności. Co więcej, w każdym swoim występie na Olimpiadzie Szachowej zdobywał indywidualne nagrody, co świadczy o jego konsekwentnej formie i znaczącym wkładzie w sukcesy drużyny.

Wybitne osiągnięcia i nagrody

Rekordy w grze symultanicznej „na ślepo”

Aleksander Alechin słynął nie tylko z gry turniejowej, ale także z niezwykłych pokazów umiejętności. Wielokrotnie bił rekordy świata w grze symultanicznej „na ślepo”, czyli bez patrzenia na szachownicę. W 1924 roku w Nowym Jorku zmierzył się jednocześnie z 26 przeciwnikami, a rok później w Paryżu poprawił ten wynik, rozgrywając partie z 28 graczami. Te spektakularne osiągnięcia świadczyły o jego fenomenalnej pamięci, koncentracji i zdolności do wielozadaniowości.

Dominacja w latach 30.

Na początku lat 30. XX wieku Aleksander Alechin osiągnął szczyt swojej formy turniejowej. Całkowicie zdominował światowe turnieje, wygrywając najważniejsze zawody z ogromną przewagą nad konkurencją. Jego gra była wówczas na najwyższym poziomie, a rywale mieli niewielkie szanse na pokonanie go. Ta dominacja umocniła jego legendę jako jednego z najsilniejszych graczy wszech czasów.

Wkład teoretyczny

Alechin nie był jedynie wybitnym graczem, ale również uznawanym teoretykiem szachowym. Jego nazwiskiem nazwano popularną „Obronę Alechina” (1.e4 Sf6), która do dziś jest aktywnie stosowana przez wielu szachistów. Sam Alechin wprowadził liczne innowacje w wielu innych wariantach debiutowych, wzbogacając literaturę szachową i rozwijając teorię gry. Jego wkład w rozwój szachów jest nieoceniony.

Wojna, więzienie i trudne doświadczenia

Internowanie podczas I wojny światowej

Wybuch I wojny światowej diametralnie zmienił życie wielu ludzi, w tym Aleksandra Alechina. Został on internowany w Niemczech w 1914 roku podczas turnieju w Mannheim. Jako obywatel wrogiego państwa, został osadzony wraz z innymi rosyjskimi graczami w Rastatt. Okres ten był dla niego z pewnością trudnym doświadczeniem, odrywającym go od szachownicy i stawiającym w obliczu niepewności.

Wyrok śmierci w Odessie

Okres wojny domowej w Rosji przyniósł Alechinowi kolejne dramatyczne przeżycia. W 1919 roku został oskarżony o powiązania z kontrwywiadem Białych i osadzony w celi śmierci przez odeską Czekę. Na Zachodzie pojawiły się nawet plotki o jego śmierci, co świadczy o powadze sytuacji, w jakiej się znalazł. **Uratowanie z tej opresji było kolejnym dowodem na jego niezwykłą życiową odporność.**

Służba w Czerwonym Krzyżu

Mimo burzliwych czasów, Aleksander Alechin wykazywał również postawę obywatelską i chęć niesienia pomocy. Latem 1916 roku służył w Związku Miast, rosyjskim odpowiedniku Czerwonego Krzyża, na froncie austriackim. Tam niósł pomoc rannym żołnierzom, co stanowi kontrast dla jego późniejszych kontrowersji i pokazuje jego zaangażowanie w trudne czasy.

Kontrowersje i wyzwania w karierze

Relacje z nazistami

Podczas II wojny światowej Aleksander Alechin znalazł się w centrum kontrowersji związanych z jego aktywnością na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Brał udział w turniejach organizowanych przez nazistów w Generalnym Gubernatorstwie i innych okupowanych krajach. Decyzje te budziły i nadal budzą pytania o jego motywacje i postawę w tym trudnym okresie historii.

Oskarżenia o antysemityzm

Jedną z najpoważniejszych kontrowersji, która wstrząsnęła światem szachowym, były artykuły publikowane pod nazwiskiem Alechina w „Pariser Zeitung” w 1941 roku. Seria artykułów pt. „Szachy żydowskie i aryjskie” zawierała treści antysemickie, co spotkało się z powszechnym potępieniem. Po wojnie Alechin próbował się ich wypierać, jednak cień tych publikacji pozostał.

Unikanie rewanżu z Capablancą

Historia relacji między Aleksandrem Alechinem a José Raúlem Capablancą była naznaczona nie tylko sportową rywalizacją, ale także trudnymi negocjacjami. Przez lata rozmowy w sprawie rewanżu z Capablancą kończyły się fiaskiem. Alechin twardo domagał się od rywala zebrania 10 000 dolarów w złocie, co było kwotą zaporową i skutecznie uniemożliwiało doprowadzenie do kolejnego meczu o tytuł mistrza świata.

Zarzuty o „poprawianie” partii

Aleksander Alechin był również obiektem zarzutów dotyczących publikowania swoich partii. Niektórzy krytycy oskarżali go o publikowanie w swoich książkach wersji partii, które w rzeczywistości nie miały miejsca lub zostały przez niego upiększone post factum. Choć trudno zweryfikować te zarzuty, świadczą one o pewnej niejednoznaczności w ocenie jego działań.

Ciekawostki z życia i stylu gry

Dodatkowa praca jako tłumacz

Zanim Aleksander Alechin w pełni poświęcił się karierze szachowej, przez krótki czas w latach 1920–1921 pracował jako tłumacz dla Kominternu (Międzynarodówki Komunistycznej). Ta nietypowa praca pokazuje jego wszechstronność i możliwość funkcjonowania w różnych środowiskach, zanim stał się powszechnie znanym arcymistrzem.

Charakterystyczny styl gry

Aleksander Alechin słynął z niezwykle agresywnego i wyobraźniowego stylu atakującego, który łączył z perfekcyjną techniką pozycyjną. Jego kombinacje były często zaskakujące i widowiskowe, a jego gra potrafiła przyciągnąć uwagę nawet osób niezwiązanych na co dzień ze światem szachów. **Styl gry Alechina pozostaje inspiracją dla wielu szachistów, którzy dążą do dynamicznej i ofensywnej gry.**

Ostatnie negocjacje

W chwili śmierci w 1946 roku, Aleksander Alechin był wciąż aktywnym graczem, którego ambicje sięgały najwyższych celów. Trwały zaawansowane rozmowy w sprawie zorganizowania meczu o mistrzostwo świata z radzieckim arcymistrzem Michaiłem Botwinnikiem. Niestety, śmierć przerwała te plany, pozostawiając niedosyt niedokończonej historii i kolejny element wielkiej legendy Alechina.

Kluczowe momenty kariery

• 1909: Zwycięstwo w Wszechrosyjskim Turnieju Amatorskim w Petersburgu.
• 1914: Zajęcie trzeciego miejsca w prestiżowym turnieju w Petersburgu, co według opowieści przyniosło mu tytuł arcymistrza od cara Mikołaja II.
• 1927: Zdobycie tytułu Mistrza Świata w szachach, pokonując José Raúla Capablancę.
• 1935: Utrata tytułu mistrza świata na rzecz Maxa Euwe.
• 1937: Odzyskanie tytułu mistrza świata w meczu rewanżowym z Maxem Euwe.

Osiągnięcia w grach symultanicznych

• 1924: Rozegranie 26 partii symultanicznych „na ślepo” w Nowym Jorku.
• 1925: Rozegranie 28 partii symultanicznych „na ślepo” w Paryżu, ustanawiając nowy rekord.

Wkład w teorię szachową

• Nazwanie „Obrony Alechina” (1.e4 Sf6).
• Wprowadzenie licznych innowacji w innych wariantach debiutowych.

Ważne wydarzenia życiowe

• 31 października 1892: Narodziny w Moskwie.
• 1911: Rozpoczęcie studiów w Cesarskiej Szkole Prawa dla Szlachty w Petersburgu.
• 1914: Internowanie w Niemczech podczas I wojny światowej.
• 1916: Służba w Związku Miast na froncie austriackim.
• 1919: Oskarżenie i osadzenie w celi śmierci w Odessie.
• 1920-1921: Praca jako tłumacz dla Kominternu.
• 15 marca 1921: Poślubienie Annelise Rüegg.
• 1925: Rozpoczęcie reprezentowania Francji na arenie międzynarodowej.
• Lata 20.: Kontynuacja studiów prawniczych na Sorbonie.
• Lata 30.: Powszechne tytułowanie „dr Alechinem”.
• II wojna światowa: Udział w turniejach organizowanych przez III Rzeszę.
• 1941: Publikacja antysemickich artykułów w „Pariser Zeitung”.
• 24 marca 1946: Śmierć w Estoril w Portugalii.

Kontrowersje i zarzuty

• Udział w turniejach organizowanych przez III Rzeszę.
• Publikacja artykułów o treściach antysemickich.
• Trudności w negocjacjach dotyczących meczów rewanżowych, zwłaszcza z Capablancą.
• Zarzuty o „poprawianie” publikowanych partii.

Warto wiedzieć: Aleksander Alechin był jedynym mistrzem świata w historii, który zmarł, posiadając aktualny tytuł mistrzowski.

Warto wiedzieć: Okoliczności śmierci Aleksandra Alechina do dziś pozostają niejasne.

Aleksander Alechin urodził się w Moskwie w rodzinie o wysokim statusie społecznym. Jego ojciec był właścicielem ziemskim i radcą stanu, a matka pochodziła z rodziny bogatego przemysłowca. Ta zamożność z pewnością wpłynęła na jego dostęp do edukacji i możliwości rozwoju, w tym studia prawnicze na Cesarskiej Szkole Prawa dla Szlachty w Petersburgu oraz późniejsze studia na Sorbonie w Paryżu.

Emigracja z Rosji Radzieckiej w 1921 roku, umożliwił mu ślub z Annelise Rüegg, szwajcarską dziennikarką. Francja stała się jego nową ojczyzną, którą reprezentował od 1925 roku. Jego kariera szachowa rozpoczęła się wcześnie, już w wieku 10 lat rozegrał pierwszą partię korespondencyjną. W wieku 16 lat wygrał Wszechrosyjski Turniej Amatorski, co zapowiadało jego przyszłą wielkość.

Kariera szachowa – kluczowe momenty

Szczytowym osiągnięciem w karierze Alechina było zdobycie tytułu mistrza świata w 1927 roku, kiedy to pokonał José Raúla Capablancę. Choć w 1935 roku stracił tytuł na rzecz Maxa Euwe, zdołał go odzyskać w meczu rewanżowym w 1937 roku, demonstrując niezwykłą determinację. Reprezentował Francję na pierwszej szachownicy podczas pięciu Olimpiad Szachowych, zdobywając indywidualne nagrody w każdym występie.

Alechin był również znany z rekordów w grze symultanicznej „na ślepo”, rozgrywając kolejno 26 i 28 partii bez patrzenia na szachownicę. Jego wkład teoretyczny obejmuje m.in. „Obronę Alechina”. Okres II wojny światowej przyniósł mu kontrowersje związane z udziałem w turniejach organizowanych przez III Rzeszę oraz publikacją antysemickich artykułów. Zmarł w 1946 roku w Estoril, będąc nadal aktualnym mistrzem świata, a okoliczności jego śmierci do dziś pozostają niewyjaśnione.

Aleksander Alechin, mimo skomplikowanych wyborów życiowych i kontrowersji, pozostaje inspiracją jako jeden z najwybitniejszych szachistów, którego determinacja i geniusz na szachownicy na zawsze wpisały się w historię.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Alekhine