Charles-Camille Saint-Saëns, urodzony 9 października 1835 roku w Paryżu, był jednym z najwybitniejszych francuskich kompozytorów, organistów, dyrygentów i pianistów epoki romantyzmu. Uznawany za cudowne dziecko muzyki, już przed trzecim rokiem życia posiadał słuch absolutny i potrafił samodzielnie odtwarzać melodie na fortepianie. Jego długa i owocna kariera, obejmująca ponad 300 utworów, trwała do jego śmierci 16 grudnia 1921 roku. Mimo trudnych doświadczeń osobistych, Saint-Saëns na stałe zapisał się w historii muzyki francuskiej, harmonijnie łącząc klasyczne tradycje z innowacyjnością, co czyni go postacią nieodłącznie związaną z dziedzictwem kultury francuskiej.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na październik 2023 roku miałby 188 lat.
- Żona/Mąż: Nie dotyczy (zmarł przed współczesnym wiekiem).
- Dzieci: Dwóch synów, którzy zmarli w niemowlęctwie.
- Zawód: Kompozytor, organista, dyrygent, pianista.
- Główne osiągnięcie: III Symfonia „Organowa”, „Karnawał zwierząt”, „Danse macabre”.
Kim był Camille Saint-Saëns? Podstawowe informacje biograficzne
Charles-Camille Saint-Saëns urodził się 9 października 1835 roku w Paryżu, w kamienicy przy Rue du Jardinet. Jego głębokie przywiązanie do stolicy Francji podkreśla fakt, że został ochrzczony w pobliskim kościele Saint-Sulpice. Jako artysta epoki romantyzmu, Saint-Saëns odznaczał się wszechstronnością, pełniąc role kompozytora, organisty, dyrygenta i pianisty. Jego kariera rozciągnęła się na wiele dekad, a śmierć nastąpiła 16 grudnia 1921 roku. Już od najmłodszych lat jego niezwykły talent budził podziw – krytyk Harold C. Schonberg w 1969 roku ocenił, że pod względem wczesnego geniuszu Saint-Saëns przewyższał nawet Wolfganga Amadeusa Mozarta. Przed ukończeniem trzeciego roku życia wykazywał słuch absolutny i zdolność do samodzielnego odtwarzania melodii na pianinie. Jego oficjalny debiut publiczny w prestiżowej Salle Pleyel miał miejsce, gdy miał zaledwie dziesięć lat. Program tego wydarzenia obejmował tak wymagające dzieła jak Koncert fortepianowy B-dur Mozarta (K450) oraz III Koncert fortepianowy Beethovena, co świadczy o jego ponadprzeciętnych umiejętnościach już w tak młodym wieku.
Rodzina i życie prywatne Camille’a Saint-Saënsa
Dzieciństwo i wpływ rodziny
Wczesne dzieciństwo Camille’a Saint-Saënsa naznaczone było stratą. Jego ojciec, Jacques-Joseph-Victor Saint-Saëns, zmarł na gruźlicę zaledwie dwa miesiące po narodzinach syna, dokładnie w pierwszą rocznicę swojego ślubu z matką Camille’a. Wychowaniem i wczesną edukacją młodego artysty zajęły się przede wszystkim jego matka, Françoise-Clémence (z domu Collin), oraz jej owdowiała ciotka, Charlotte Masson. Ze względu na słabe zdrowie w dzieciństwie, mały Camille został wysłany na dwa lata na wieś do Corbeil, gdzie przebywał pod opieką mamki. Celem tej kuracji było wzmocnienie jego organizmu przed powrotem do stolicy i dalszym rozwojem talentu.
Małżeństwo i tragedia rodzinna
W 1875 roku, zbliżając się do czterdziestki, Camille Saint-Saëns podjął decyzję o założeniu rodziny, poślubiając dziewiętnastoletnią Marie-Laure Truffot, która była siostrą jednego z jego uczniów. Małżeństwo okazało się jednak źródłem nieszczęść. Trudny charakter kompozytora oraz niechęć jego matki do synowej doprowadziły do sytuacji, w której wszyscy troje zamieszkali pod jednym dachem, co z pewnością nie sprzyjało harmonii rodzinnej. Największą tragedią w życiu Saint-Saënsa była utrata obu jego synów w niemowlęctwie w 1878 roku. Starszy, dwuletni André, zginął tragicznie w wyniku upadku z okna mieszkania. Młodszy syn, Jean-François, zmarł zaledwie sześć tygodni później z powodu zapalenia płuc, co stanowiło druzgocące doświadczenie dla kompozytora.
Edukacja i wczesna kariera Camille’a Saint-Saënsa
Talent cudownego dziecka
Talent muzyczny Camille’a Saint-Saënsa ujawnił się bardzo wcześnie. Pierwsze lekcje gry na fortepianie pobierał u swojej ciotecznej babki, a już w wieku siedmiu lat został uczniem Camille-Marie Stamaty’ego. Stamaty stosował niezwykle rygorystyczną metodę nauczania, wymagającą od uczniów utrzymywania przedramion opartych na drążku przed klawiaturą. Celem tej metody było wypracowanie siły i niezależności samych palców i dłoni, co miało kluczowe znaczenie dla późniejszej wirtuozerii Saint-Saënsa. Jego zdolności wykraczały poza muzykę – jako uczeń wyróżniał się również w literaturze francuskiej, łacinie, grece, matematyce i religii. Jego szerokie horyzonty intelektualne obejmowały także filozofię, archeologię oraz astronomię, którą pasjonował się jako utalentowany amator przez całe dorosłe życie.
Edukacja formalna w Konserwatorium Paryskim
W 1848 roku, w wieku zaledwie 13 lat, Saint-Saëns został przyjęty do Konserwatorium Paryskiego. Tam kontynuował naukę pod okiem wybitnych pedagogów: François Benoista w zakresie gry na organach i Fromentala Halévy’ego w dziedzinie kompozycji. Pomimo swoich wybitnych zdolności i osiągnięć, dwukrotnie, w latach 1852 i 1864, bezskutecznie ubiegał się o prestiżową nagrodę Prix de Rome. Brak tego wyróżnienia wywoływał zdziwienie w kręgach muzycznych i stanowił pewną zagadkę w jego dotychczasowej, błyskotliwej karierze.
Początki kariery jako organista
Swoją karierę zawodową Saint-Saëns rozpoczął jako organista w paryskim kościele Saint-Merri, gdzie pracował w latach 1853–1857. Następnie, w 1858 roku, objął znacznie prestiżowsze stanowisko organisty w kościele La Madeleine, który pełnił rolę oficjalnej świątyni Cesarstwa Francuskiego. To właśnie w tym miejscu jego talent organowy został dostrzeżony przez Franza Liszta. Legendarny kompozytor był pod tak wielkim wrażeniem improwizacji Saint-Saënsa, że ogłosił go „największym organistą świata”, co stanowiło ogromne wyróżnienie i potwierdzenie jego mistrzostwa w tej dziedzinie.
Muzyka i dorobek artystyczny Camille’a Saint-Saënsa
Dorobek artystyczny Camille’a Saint-Saënsa jest niezwykle bogaty i różnorodny. Do jego najbardziej ikonicznych dzieł należą m.in. „Introdukcja i Rondo Capriccioso” skomponowane w 1863 roku, II Koncert fortepianowy z 1868 roku, poemat symfoniczny „Danse macabre” z 1874 roku, opera „Samson i Dalila” z 1877 roku oraz monumentalna III Symfonia „Organowa” z 1886 roku. Ta ostatnia została dedykowana pamięci Franza Liszta, co podkreślało silną więź między kompozytorami. W 1886 roku Saint-Saëns stworzył również jedno ze swoich najpopularniejszych dzieł, „Karnawał zwierząt”. Utwór ten, pierwotnie pisany z myślą o jego studentach, przez długi czas był wykonywany jedynie prywatnie. Kompozytor obawiał się, że jego żartobliwy charakter mógłby zaszkodzić jego reputacji „poważnego” artysty. Saint-Saëns był również pionierem nowych form muzycznych we Francji. Jako wielki entuzjasta twórczości Liszta, z zapałem przyjął formę poematu symfonicznego. Jako pierwszy francuski kompozytor stworzył dzieło tego typu – „Le Rouet d’Omphale” (1871). Mimo że w młodości promował twórczość nowoczesnych kompozytorów, takich jak Schumann, Liszt czy Wagner, w późniejszych latach jego twórczość stała się symbolem muzycznego konserwatyzmu. Popadł w konflikt z przedstawicielami impresjonizmu i ekspresjonizmu, a jego przywiązanie do klasycznych struktur sprawiło, że przed śmiercią często postrzegano go jako reakcjonistę. W 1871 roku, wraz z Romainem Bussine, założył Société Nationale de Musique pod hasłem „Ars Gallica”, którego celem było promowanie nowej muzyki francuskiej.
Najważniejsze dzieła Camille’a Saint-Saënsa
- „Introdukcja i Rondo Capriccioso” (1863)
- II Koncert fortepianowy (1868)
- Poemat symfoniczny „Danse macabre” (1874)
- Opera „Samson i Dalila” (1877)
- III Symfonia „Organowa” (1886)
- „Karnawał zwierząt” (1886)
- „Le Rouet d’Omphale” (1871)
Działalność pedagogiczna Camille’a Saint-Saënsa
Wpływ na rozwój muzyki francuskiej
Camille Saint-Saëns piastował stanowisko nauczyciela tylko raz w swojej karierze, pracując w École Niedermeyer w Paryżu w latach 1861–1865. Mimo że jego działalność pedagogiczna trwała niecałe pięć lat, wywarł on ogromny wpływ na rozwój muzyki francuskiej. Wprowadził do programu nauczania dzieła współczesnych mistrzów, kształtując tym samym gust i świadomość muzyczną młodych pokoleń. Jego najwybitniejszym uczniem był Gabriel Fauré, z którym połączyła go trwająca całe życie przyjaźń i niemal synowskie przywiązanie. Dzięki Faurému, wpływ Saint-Saënsa sięgnął kolejnych pokoleń kompozytorów, w tym Maurice’a Ravela, którzy obaj darzyli go wielkim szacunkiem jako geniusza.
Nagrody i osiągnięcia Camille’a Saint-Saënsa
Już w młodym wieku Camille Saint-Saëns zaczął zdobywać uznanie w świecie muzyki. W 1852 roku, za utwór „Ode à Sainte-Cécile”, otrzymał pierwszą nagrodę w konkursie organizowanym przez Société Sainte-Cécile. Kolejnym znaczącym sukcesem było zwycięstwo jego kantaty „Les noces de Prométhée” w 1867 roku. Dzieło to pokonało ponad sto innych zgłoszeń i zdobyło główną nagrodę podczas Grande Fête Internationale w Paryżu. W jury tego prestiżowego konkursu zasiadały takie sławy jak Rossini, Verdi, Gounod i Berlioz, co nadało temu zwycięstwu ogromną rangę i potwierdziło pozycję Saint-Saënsa jako jednego z czołowych kompozytorów swojego pokolenia.
| Rok | Nagroda/Osiągnięcie | Kontekst |
|---|---|---|
| 1852 | Pierwsza nagroda w konkursie Société Sainte-Cécile | Za utwór „Ode à Sainte-Cécile” |
| 1867 | Główna nagroda na Grande Fête Internationale w Paryżu | Za kantatę „Les noces de Prométhée”, pokonując ponad sto innych zgłoszeń. W jury zasiadali m.in. Rossini, Verdi, Gounod, Berlioz. |
Ciekawostki z życia Camille’a Saint-Saënsa
Służba i ucieczka podczas wojny
Podczas wojny francusko-pruskiej w 1870 roku, Camille Saint-Saëns aktywnie służył w Gwardii Narodowej. Po wybuchu Komuny Paryskiej w 1871 roku, w obawie o swoje życie, kompozytor na krótki czas uciekł do Anglii. Tam utrzymywał się z dawania recitali w Londynie, co pozwoliło mu przetrwać ten burzliwy okres. Hector Berlioz, inny wybitny kompozytor, wypowiedział o nim słynne zdanie: „On wie wszystko, ale brakuje mu braku doświadczenia” („Il sait tout, mais il manque d’inexpérience”). Słowa te miały sugerować, że Saint-Saëns jest zbyt biegły technicznie, a za mało kieruje się instynktownym natchnieniem, co mogło być interpretowane jako forma krytyki jego stylu.
Poglądy na sztukę i emocje
Camille Saint-Saëns był znany z pewnej powściągliwości emocjonalnej w swojej sztuce. Twierdził, że celem sztuki jest tworzenie piękna i charakteru, a uczucia są kwestią drugorzędną. Jego biografka Jessica Duchen opisywała go jako człowieka udręczonego, który wolał nie zdradzać mrocznej strony swojej duszy w swojej twórczości. Ta potrzeba ukrywania wewnętrznych zmagań mogła mieć wpływ na jego dążenie do perfekcji formalnej i estetycznej w muzyce.
Zainteresowania pozamuzyczne i podróże
Saint-Saëns był również prekursorem w dziedzinie muzyki filmowej, będąc jednym z pierwszych znanych kompozytorów, którzy zainteresowali się tym nowym medium. Napisał muzykę do filmu „Zabójstwo księcia Gwisza” w 1908 roku. Kompozytor uwielbiał podróżować, a w późniejszych latach życia często odwiedzał Algierię i Egipt. Te podróże miały znaczący wpływ na egzotyczne brzmienia, które można usłyszeć w niektórych jego późniejszych utworach. Zmarł w Algierze, ale jego ciało zostało sprowadzone do Paryża, gdzie odbył się uroczysty, państwowy pogrzeb w kościele La Madeleine. Został pochowany na cmentarzu Montparnasse w Paryżu.
Warto wiedzieć: Camille Saint-Saëns pozostawił po sobie ponad 300 utworów, reprezentujących niemal wszystkie gatunki muzyczne. Do końca życia zachował niezwykłą sprawność pianistyczną, koncertując jeszcze w wieku 85 lat.
Ostatnie lata życia i dziedzictwo
Jego postać stanowi fascynujące połączenie świata klasycznej tradycji z nowoczesnością przełomu wieków, co czyni go jedną z najważniejszych postaci w historii kultury francuskiej. Jego wpływ na muzykę i kulturę jest niepodważalny, a jego dzieła wciąż są wykonywane i doceniane na całym świecie, świadcząc o ponadczasowości jego talentu.
Podsumowując, Camille Saint-Saëns, mimo osobistych tragedii, w pełni poświęcił się sztuce, tworząc bogaty dorobek artystyczny. Jego życie jest przykładem siły pasji do muzyki, która potrafi przezwyciężyć nawet największe życiowe trudności, pozostawiając po sobie trwałe dziedzictwo dla przyszłych pokoleń.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Camille_Saint-Sa%C3%ABns
