Dolly Parton: Od Jolene po królową country, inspirując Miley Cyrus i Queen Latifah

25

Dolly Parton, urodzona 19 stycznia 1946 roku, to legendarna amerykańska piosenkarka country, autorka tekstów, aktorka i filantropka, powszechnie uznawana za „Królową Muzyki Country”. Artystka, która w styczniu 2024 roku obchodziła 78. urodziny, od lat buduje swoje muzyczne imperium, tworząc ponad 3000 piosenek, w tym takie hity jak „Jolene” i „9 to 5”. Od 1966 roku była żoną Carla Deana, z którym przez blisko 60 lat tworzyła udany związek, aż do jego śmierci w 2025 roku. Jej wszechstronna kariera obejmuje nie tylko muzykę, ale także aktorstwo, biznes i działalność filantropijną, co czyni ją jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii rozrywki.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2024 roku ma 78 lat.
• Żona/Mąż: Carl Dean (od 1966 do 2025 roku).
• Dzieci: Brak.
• Zawód: Piosenkarka country, autorka tekstów, aktorka, filantropka, bizneswoman.
• Główne osiągnięcie: Uznawana za „Królową Muzyki Country”, z rekordową liczbą hitów i wszechstronną karierą obejmującą muzykę, film i biznes.

Podstawowe informacje o Dolly Parton

Dolly Rebecca Parton przyszła na świat 19 stycznia 1946 roku w Pittman Center w stanie Tennessee. Jej pełne nazwisko, Dolly Rebecca Parton, nawiązuje do jej matczynej pra-pra-babci. W styczniu 2026 roku artystka będzie obchodzić swoje 80. urodziny. Ze względu na ogromny wpływ na gatunek i liczne sukcesy, Parton jest powszechnie nazywana „Królową Muzyki Country” (Queen of Country) i uznawana za jedną z najbardziej utytułowanych wykonawczyń w historii.

Jej kariera jest niezwykle wielostronna. Parton oficjalnie klasyfikowana jest jako piosenkarka, autorka tekstów, multiinstrumentalistka, aktorka, filantropka oraz wpływowa bizneswoman. Ta wszechstronność pozwoliła jej zdobyć uznanie w wielu dziedzinach sztuki i biznesu, umacniając jej pozycję jako ikony popkultury. Warto wiedzieć, że jej prawdziwe nazwisko to Dolly Rebecca Parton.

Rodzina i życie prywatne Dolly Parton

Dolly była czwartym z dwunastu dzieci Avie Lee Caroline i Roberta Lee Partona Sr. Jej matka, Avie Lee, w ciągu 20 lat przeszła 11 ciąż (w tym jedną bliźniaczą), rodząc dwanaścioro dzieci przed ukończeniem 35. roku życia. Ta wielodzietna rodzina, żyjąca w skrajnym ubóstwie, ukształtowała wczesne doświadczenia Dolly. Rodzina mieszkała w jednoizbowej chacie bez podstawowych wygód, co artystka opisuje jako „dirt poor” (skrajnie biedne). Jej ojciec, Robert Lee „Lee” Parton, mimo że był niepiśmiennym dzierżawcą i rolnikiem uprawiającym tytoń, był dla Dolly wzorem mądrości biznesowej. To właśnie on uważa go za jednego z najmądrzejszych ludzi biznesu, jakich znała.

Zdolności muzyczne Dolly przypisywane są jej matce, która mimo słabego zdrowia i trudnych warunków, potrafiła umilać dzieciom czas folklorem z gór Smoky Mountains oraz starymi balladami. To właśnie trudne warunki dorastania stały się bezpośrednią inspiracją dla jednego z jej najważniejszych utworów – „Coat of Many Colors”. Dolly Parton była świecką matką chrzestną Miley Cyrus, co pokazuje jej bliskie relacje z innymi artystami. W 1966 roku Dolly poślubiła Carla Deana. Ich małżeństwo przetrwało blisko 60 lat, aż do śmierci Carla Deana w 2025 roku.

Artystka dorastała w bardzo religijnym środowisku Kościoła Bożego (Pentekostalizm) w Cleveland, Tennessee, gdzie jej dziadek pełnił funkcję pastora. Jej drugie imię, Rebecca, zostało nadane na cześć jej matczynej pra-pra-babci. Siostry Dolly, Stella i Rachel, również działają w branży rozrywkowej, podobnie jak brat Randy Parton. Wujek Bill Owens był jej wczesnym partnerem w pisaniu piosenek i odegrał kluczową rolę w jej początkach w branży.

Kariera muzyczna Dolly Parton

Kariera Dolly Parton rozpoczęła się już w dzieciństwie, kiedy występowała w lokalnym radiu i telewizji. W wieku zaledwie 13 lat nagrała swój pierwszy singiel „Puppy Love”. Zanim zdobyła sławę jako wykonawczyni, Parton odnosiła sukcesy jako autorka tekstów dla innych artystów. W 1966 roku stworzyła dwa hity z pierwszej dziesiątki dla Billa Phillipsa, co zapoczątkowało jej karierę kompozytorską. Dzień po ukończeniu szkoły średniej w 1964 roku, Dolly spakowała się i wyjechała do Nashville, by realizować swoje marzenia o karierze muzycznej.

Przełomowym momentem w jej karierze było dołączenie w 1967 roku do programu „The Porter Wagoner Show”. Ta współpraca zaowocowała sześcioletnią serią wspólnych hitów. W 1974 roku, jako zawodowe pożegnanie z Wagonerem, Dolly napisała utwór „I Will Always Love You”. Piosenka ta stała się światowym fenomenem, a decyzja Dolly o nieoddaniu połowy praw autorskich Elvisowi Presleyowi przyniosła jej miliony dolarów zysku. Jest to jeden z jej największych sukcesów, obok takich klasyków jak „Jolene”, „Coat of Many Colors” oraz „9 to 5”. W wywiadach Dolly wyznała, że dwa ze swoich największych hitów – „Jolene” oraz „I Will Always Love You” – napisała podczas tej samej sesji twórczej jednej nocy, co nazwała „nocą cudów”.

Dolly Parton posiada imponujące statystyki list przebojów: ma rekord 25 singli na 1. miejscu listy Billboard country oraz niesamowitą liczbę 44 albumów w Top 10 country, co jest wynikiem nieosiągalnym dla większości artystów. W 2023 roku magazyn Rolling Stone sklasyfikował ją na 27. miejscu listy 200 najlepszych piosenkarzy wszech czasów. Jej 49. album studyjny, „Rockstar” z 2023 roku, stał się jej najwyżej notowaną płytą na liście Billboard 200, zajmując 3. miejsce. Sukces tego albumu udowodnił, że Dolly Parton potrafi odnaleźć się w każdym gatunku muzycznym, nie tylko w country. W swojej 60-letniej karierze skomponowała ponad 3000 piosenek. W 1986 roku została wprowadzona do Nashville Songwriters Hall of Fame, co potwierdziło jej status wybitnej kompozytorki. Jej album „Dolly Parton’s Christmas” z 2022 roku również był znaczącym wydawnictwem w jej dyskografii.

Najważniejsze utwory Dolly Parton

• Jolene
• Coat of Many Colors
• 9 to 5
• I Will Always Love You

Kariera aktorska i filmowa Dolly Parton

Dolly Parton zadebiutowała na wielkim ekranie w 1980 roku w komedii „9 to 5”. Jej rola w tym filmie przyniosła jej nominację do Złotego Globu dla najlepszej aktorki. Wystąpiła również w szeregu innych popularnych produkcji, takich jak „The Best Little Whorehouse in Texas” (1982) oraz kultowe „Steel Magnolias” (1989). Jej filmografia, choć nie tak obszerna jak kariera muzyczna, świadczy o jej wszechstronności i talencie aktorskim. W filmie „80 for Brady” z 2023 roku pojawiła się w roli cameo, ponownie udowadniając swoją obecność w świecie kina.

Wybrane role filmowe Dolly Parton

• 9 to 5 (1980)
• The Best Little Whorehouse in Texas (1982)
• Steel Magnolias (1989)

Nagrody i wyróżnienia Dolly Parton

Kolekcja nagród Dolly Parton jest imponująca. Zdobyła 11 nagród Grammy oraz 3 nagrody Emmy. Była również nominowana do dwóch Oscarów i sześciu Złotych Globów, co świadczy o jej uznaniu w różnych dziedzinach przemysłu rozrywkowego. W 2025 roku ogłoszono, że w 2026 roku otrzyma nagrodę Jean Hersholt Humanitarian Award, czyli honorowego Oscara, za swoją działalność charytatywną. Jest to kolejny dowód na jej znaczący wkład w społeczeństwo.

Artystka została uhonorowana wieloma znaczącymi odznaczeniami państwowymi, w tym National Medal of Arts w 2004 roku oraz Kennedy Center Honors w 2006 roku. W 2023 roku magazyn Rolling Stone sklasyfikował ją na 27. miejscu listy 200 najlepszych piosenkarzy wszech czasów, co potwierdza jej trwałe miejsce w historii muzyki. Swoją gwiazdę na Hollywood Walk of Fame otrzymała już w 1984 roku, co jest wyrazem jej trwałego wkładu w przemysł rozrywkowy. Jej wpływ na muzykę country jest nieoceniony, a jej dorobek artystyczny stanowi inspirację dla wielu młodszych wykonawców, takich jak Miley Cyrus czy Lainey Wilson. Była również inspiracją dla piosenki „Light of a Clear Blue Morning”.

Kluczowe nagrody i wyróżnienia Dolly Parton

Działalność biznesowa i majątek Dolly Parton

Dolly Parton jest współwłaścicielką The Dollywood Company, która zarządza popularnym parkiem tematycznym Dollywood oraz parkiem wodnym Splash Country. Imperium Dollywood jest świadectwem jej przedsiębiorczości i zdolności do tworzenia dochodowych przedsięwzięć. Wydawała muzykę pod wieloma szyldami, w tym we własnych wytwórniach o nazwach „Dolly” oraz „Butterfly”, co pozwalało jej na pełną kontrolę nad artystycznym i biznesowym kierunkiem swojej kariery. Szacuje się, że sprzedała ponad 100 milionów płyt na całym świecie, co czyni ją jedną z najlepiej sprzedających się artystek muzycznych w historii.

Jej firma zarządza również popularną siecią teatrów z kolacją, takich jak „The Dolly Parton Stampede”. W parku Dollywood znajduje się replika dwupokojowej chaty z Locust Ridge, w której Parton spędziła młodość, pozwalając odwiedzającym na wgląd w jej dzieciństwo i inspirować się jej historią. W 2024 roku wydała książkę kucharską „Good Lookin’ Cookin’”, którą napisała wspólnie z siostrą Rachel, podkreślając silne więzi rodzinne i wspominając rodzinne posiłki mimo panującej w domu biedy. Jej projekt „Dolly Parton’s Songteller Hotel” jest kolejnym przykładem jej wszechstronnego podejścia do biznesu i marki osobistej.

Filantropia i działalność społeczna Dolly Parton

Dolly Parton jest założycielką Fundacji Dollywood, organizacji charytatywnej skupiającej się na wspieraniu edukacji i walce z ubóstwem we wschodnim Tennessee. Fundacja jest znana z ogromnego zaangażowania w promowanie czytelnictwa wśród dzieci, a jej programy mają realny wpływ na życie wielu młodych ludzi. Parton znacząco wsparła finansowo badania nad szczepionką Moderna przeciwko COVID-19, co stało się szeroko komentowanym aktem hojności i przykładem jej zaangażowania w zdrowie publiczne. Jej wkład w badania nad chorobami, w tym w badania nad rakiem dziecięcym, jest znaczący, wspierając Pediatric Cancer Research at Vanderbilt University.

Jest znana z aktywnego wspierania praw osób LGBT (gay rights), co czyni ją ważną postacią w promowaniu równości i akceptacji. Jej postawa wykracza poza ramy muzyki, pokazując jej zaangażowanie społeczne i otwartość. Jej działalność charytatywna, obejmująca m.in. pomoc dzieciom z Sevier County, jest równie ważna jak jej kariera artystyczna.

Ciekawostki z życia Dolly Parton

Narodziny Dolly Parton w 1946 roku były opłacone przez jej ojca workiem mąki kukurydzianej, który przekazał lekarzowi misyjnemu – niezwykły początek dla przyszłej gwiazdy. Artystka opisuje swoje dzieciństwo jako „dirt poor” (skrajnie biedne), mieszkając w jednoizbowej chacie. Trudne warunki dorastania stały się bezpośrednią inspiracją dla jednego z jej najważniejszych utworów – „Coat of Many Colors”. Po ukończeniu szkoły średniej w 1964 roku, Dolly natychmiast spakowała się i wyjechała do Nashville, by realizować swoje marzenia, co świadczy o jej determinacji.

W wywiadach Dolly wyznała, że dwa ze swoich największych hitów – „Jolene” oraz „I Will Always Love You” – napisała podczas tej samej sesji twórczej jednej nocy, nazywając to „nocą cudów”. W parku Dollywood znajduje się replika dwupokojowej chaty z Locust Ridge, w której Parton spędziła młodość, pozwalając odwiedzającym na wgląd w jej korzenie. W 2024 roku wydała książkę kucharską „Good Lookin’ Cookin’”, w której wspomina rodzinne posiłki mimo panującej w domu biedy. Jej drugie imię, Rebecca, zostało nadane na cześć jej matczynej pra-pra-babci. Znani krewni, tacy jak brat Randy Parton oraz siostry Stella i Rachel, również działają w branży rozrywkowej. Wujek Bill Owens był jej wczesnym partnerem w pisaniu piosenek i pomógł jej stawiać pierwsze kroki w branży. Gdy Dolly dołączyła do Portera Wagonera, publiczność początkowo domagała się powrotu jej poprzedniczki, Normy Jean, co pokazuje początkowe wyzwania w jej karierze. Posiada rekord 44 albumów w Top 10 country, co jest wynikiem nieosiągalnym dla większości artystów. Sukces albumu „Rockstar” udowodnił, że potrafi odnaleźć się w każdym gatunku muzycznym, nie tylko w country. Wprowadzenie do Nashville Songwriters Hall of Fame w 1986 roku potwierdziło jej status wybitnej kompozytorki. Jej firma zarządza popularną siecią teatrów z kolacją, takich jak „The Dolly Parton Stampede”. Jej fundacja jest znana z ogromnego zaangażowania w promowanie czytelnictwa wśród dzieci. Książkę kucharską napisała wspólnie z siostrą Rachel, podkreślając silne więzi rodzinne. Jej aktywność zawodowa trwa nieprzerwanie od ponad 60 lat. Jej wizerunek i styl stały się rozpoznawalne na całym świecie, wykraczając poza ramy muzyki country, czyniąc ją prawdziwą ikoną popkultury. Świętowanie jej 80. urodzin w 2026 roku stanowi zwieńczenie dekad sukcesów na wielu polach.

Dolly Parton to nie tylko ikona muzyki country, ale także wszechstronna artystka i przedsiębiorcza kobieta, której wpływ wykracza daleko poza scenę. Jej bogata kariera, obejmująca pisanie piosenek, występy aktorskie, rozwój biznesowy i rozległą działalność filantropijną, stanowi inspirację dla milionów ludzi na całym świecie. Od skromnych początków w górach Tennessee po status międzynarodowej gwiazdy, Dolly Parton udowadnia siłę talentu, determinacji i niezwykłego serca.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Dolly_Parton