Donatello: Rewolucyjny rzeźbiarz z Florencji i mistrz Bargello

20

Donatello, urodzony jako Donato di Niccolò di Betto Bardi około 1386 roku w Republice Florencji, jest jednym z najwybitniejszych rzeźbiarzy włoskiego renesansu. Jego ojciec, Niccolò di Betto Bardi, pracował jako „rozciągacz wełny” (*tiratore di lana*) i należał do wpływowego cechu tkaczy wełny *Arte della Lana*. Zmarł w skromnych warunkach, a jego długa i niezwykle produktywna kariera, wspierana przez mecenat rodziny Medyceuszy, zaowocowała dziełami o przełomowym znaczeniu dla historii sztuki. Choć dokładny wiek na dzień dzisiejszy nie jest możliwy do precyzyjnego określenia bez znajomości obecnej daty, jego dziedzictwo artystyczne jest nieocenione.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Około 680 lat (na rok 2024)
• Żona/Mąż: Brak informacji
• Dzieci: Brak informacji
• Zawód: Rzeźbiarz
• Główne osiągnięcie: Stworzenie pierwszego od czasów antyku wolnostojącego aktu męskiego (brązowy *Dawid*) oraz innowacyjnej techniki płaskorzeźby *stiacciato*.

Donatello: Biografia Mistrza Wczesnego Renesansu

Podstawowe informacje o artyście

Donatello, właściwie Donato di Niccolò di Betto Bardi, przyszedł na świat w Republice Florencji około 1386 roku. Data ta została przez historyków ustalona na podstawie jego własnej deklaracji podatkowej (*catasto*) z lipca 1427 roku, w której artysta podał swój wiek. Jest on powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych rzeźbiarzy włoskiego renesansu. Poprzez studia nad rzeźbą klasyczną, opracował styl wczesnorenesansowy, który zyskał rozgłos i rozprzestrzenił się na inne regiony Włoch. W swojej długiej i owocnej karierze artysta wykazał się niezwykłą biegłością w pracy z różnorodnymi materiałami, takimi jak kamień, brąz, drewno, glina, stiuk i wosk.

Życie osobiste i pochodzenie

Donatello był synem Niccolò di Betto Bardiego, który pracował jako „rozciągacz wełny” (*tiratore di lana*) i był członkiem wpływowego cechu tkaczy wełny *Arte della Lana*. Ojciec artysty znany był z porywczego temperamentu, co potwierdza zapis w dzienniku Buonaccorso Pittiego z 1380 roku, opisujący bójkę w Pizie, w której Niccolò zadał przeciwnikowi śmiertelny cios. Sam rzeźbiarz był opisywany przez współczesnych jako osoba uprzejma i powszechnie lubiana, choć pozbawiona zmysłu do interesów. Według anegdoty przytoczonej przez Vasariego, w swoim warsztacie przechowywał koszyk z pieniędzmi zawieszony u sufitu, z którego jego uczniowie i przyjaciele mogli swobodnie czerpać fundusze. Mimo szczytu kariery, jego zeznanie podatkowe z 1427 roku wykazywało niższe dochody niż u Lorenza Ghibertiego, a artysta zmarł w skromnych warunkach.

Kariera zawodowa i warsztat

Kariera artysty rozpoczęła się od kontrowersji. W styczniu 1401 roku, w wieku około 15 lat, został oskarżony w Pistoii o uderzenie Niemca kijem do krwi. W latach 1404–1407 Donatello terminował w prestiżowym studiu Lorenza Ghibertiego, pomagając przy tworzeniu słynnych brązowych drzwi do Baptysterium we Florencji. Już na początku XV wieku nawiązał bliską przyjaźń z architektem Filippo Brunelleschim. Razem udali się do Rzymu, gdzie prowadzili pionierskie badania archeologiczne i mierząc antyczne ruiny, co miało ogromny wpływ na jego późniejszą twórczość. Artysta miał tendencję do przyjmowania większej liczby zleceń, niż był w stanie zrealizować, co prowadziło do wieloletnich opóźnień lub całkowitego porzucania projektów. Historycy sztuki podkreślają jednak jego niezwykłą szybkość i pewność ręki w pracy z kamieniem, gliną i woskiem. Mimo geniuszu, w jego pracach z brązu zdarzały się wady odlewnicze – przykładowo słynny brązowy *Dawid* posiada widoczną dziurę pod brodą oraz łatę na udzie.

Najważniejsze dzieła i innowacje stylistyczne

Przełomowym dziełem było stworzenie brązowego *Dawida*, wykonanego na zlecenie rodziny Medyceuszy. Był to pierwszy od czasów antyku wolnostojący akt męski, wyróżniający się zmysłowym erotyzmem. Artysta opracował również nowatorski typ bardzo płytkiej płaskorzeźby, nazwany *stiacciato*. Ta technika pozwalała na uzyskanie efektu głębi i perspektywy przy minimalnym wypukleniu powierzchni.

Innym ważnym dziełem jest posąg „Zuccone”, wykonany dla dzwonnicy Giotta, prawdopodobnie przedstawiający proroka Habakuka. Rzeźba zyskała przydomek „Zuccone” (Dyniogłowy/Łysy) ze względu na charakterystyczną fizjonomię. Około 1415–1417 roku powstał posąg Świętego Jerzego dla kościoła Orsanmichele, który był wychwalany za wyraz twarzy sugerujący czujność i gotowość (*prontezza*). Przed 1410 rokiem artysta wykonał również drewniany Krucyfiks z Santa Croce. Według anegdoty, Brunelleschi skrytykował to dzieło, twierdząc, że Jezus wygląda na nim jak „wieśniak”. Ciekawy fortel zastosował przy tworzeniu posągu św. Marka. Gdy cech tkaczy lnu odrzucił gotowe dzieło, artysta schował je w niszy na dwa tygodnie; po ponownym odsłonięciu, bez żadnych zmian, zleceniodawcy byli zachwyceni, gdyż z perspektywy rzeźba wyglądała idealnie.

Patronat, współpraca i dziedzictwo

Przez większość swojej kariery artysta cieszył się stałym wsparciem i mecenatem rodziny Medyceuszy, co zapewniało mu prestiżowe zlecenia i stabilność zawodową. Odegrał kluczową rolę w dekoracji katedry florenckiej, tworząc m.in. kolosalną postać św. Jana Ewangelisty (1409–1411). Choć Vasari wspominał o posiadaniu w swojej kolekcji zachwycających rysunków artysty, do dziś przetrwało bardzo niewiele prac na papierze, które można mu z pewnością przypisać. Od około 1423 roku artysta często współpracował z Michelozzem, który posiadał duże doświadczenie w pracy z brązem, co pomogło mu w realizacji skomplikowanych zleceń.

Chronologia kariery i kluczowe dzieła

Ciekawostki z życia i twórczości

Artysta wraz z Filippo Brunelleschim zaproponowali stworzenie gigantycznego posągu proroka Jozuego, który miał mieć rdzeń z cegły pokryty warstwą gliny i pomalowany na biało. Projekt ten, znany jako „Biały Kolos”, świadczy o ich innowacyjnym podejściu do monumentalnej rzeźby. Rzeźbiarz znany był również z niekonwencjonalnych metod pracy i podejścia do pieniędzy. Według Vasariego, trzymał w warsztacie koszyk z funduszami, z którego jego uczniowie i przyjaciele mogli swobodnie korzystać. Jego twórczość ewoluowała od klasycznej monumentalności, przez energię i urok mniejszych form, aż po późne prace, które charakteryzowały się surowością i dramatyzmem wyrazu.

Warto wiedzieć: Mimo że jego twórczość osiągnęła szczyt popularności, Donatello zmarł w skromnych warunkach, a jego zeznania podatkowe z 1427 roku wskazywały na niższe dochody niż u Lorenza Ghibertiego.

Mistrzostwo Donatella w kształtowaniu materii i jego innowacyjne techniki, takie jak *stiacciato*, wyznaczyły nowe ścieżki dla rzeźby renesansowej, podkreślając piękno ludzkiego ciała i głębię emocji w dziełach takich jak brązowy *Dawid* czy pomnik konny Gattamelaty. Jego wpływ na późniejszych artystów jest niezaprzeczalny, czyniąc go jedną z kluczowych postaci w historii sztuki Zachodu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Donatello