Katsushika Hokusai, urodzony jako Tokitarō 31 października 1760 roku w dystrykcie Katsushika w Edo (obecnie Tokio), był jednym z najwybitniejszych japońskich malarzy i drzeworytników epoki Edo. Znany na całym świecie pod mononimem Hokusai, przez całe swoje długie życie artystyczne posługiwał się co najmniej trzydziestoma różnymi pseudonimami, które odzwierciedlały ewolucję jego stylu i stanowiły podstawę do periodyzacji jego bogatej biografii. Zmarł 10 maja 1849 roku, mając 88 lat, pozostając aktywnym twórczo do samych ostatnich chwil.
Jego rodzina wywodziła się ze środowiska rzemieślniczego; uważa się, że ojcem artysty był Nakajima Ise, wytwórca luster dla szoguna. Choć ojciec nie uczynił go swoim oficjalnym spadkobiercą, co sugeruje, że matka mogła być konkubiną, Hokusai od najmłodszych lat przejawiał talent artystyczny. Jego niezwykła płodność twórcza, obejmująca ponad 30 000 obrazów, szkiców, drzeworytów i ilustracji, a także rola w transformacji stylu ukiyo-e, ugruntowały jego pozycję jako jednego z najważniejszych japońskich artystów w historii.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 10 maja 1849 roku miał 88 lat.
- Żona/Mąż: Był dwukrotnie żonaty.
- Dzieci: Miał pięcioro dzieci (dwóch synów i trzy córki).
- Zawód: Malarz, drzeworytnik, ilustrator.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie serii „36 Widoków na Górę Fuji”, w tym ikonicznej „Wielkiej Fali w Kanagawie”, która ugruntowała jego międzynarodową sławę.
Podstawowe Informacje o Katsushika Hokusai
Prawdziwe Imię, Data Urodzenia i Pochodzenie
Prawdziwe imię Katsushika Hokusai brzmiało Tokitarō. Urodził się prawdopodobnie 31 października 1760 roku w dystrykcie Katsushika w Edo, które obecnie znamy jako Tokio. Jego pochodzenie wiąże się ze środowiskiem rzemieślniczym, a jego ojciec, Nakajima Ise, zajmował się wytwarzaniem luster dla szoguna. Fakt, że nie został oficjalnym spadkobiercą, skłania historyków do przypuszczeń, że jego matka mogła być konkubiną. Tożsamość artystyczna Hokusaia ewoluowała przez lata, a jego pełne nazwisko rodowe brzmiało Katsushika Hokusai.
Tożsamość Artystyczna, Pseudonimy i Znaczenie Imienia
Choć na całym świecie artysta znany jest przede wszystkim jako Hokusai, jego pełne nazwisko rodowe brzmiało Katsushika Hokusai. Pseudonim „Hokusai” oznacza „Północne Studio”. W ciągu całego życia artysta posługiwał się co najmniej trzydziestoma różnymi nazwiskami, co było znacząco większą liczbą niż u innych artystów tamtego okresu. Te liczne zmiany imion i pseudonimów były ściśle powiązane ze zmianami w jego stylu artystycznym, co czyni je kluczowym narzędziem dla historyków sztuki do periodyzacji jego biografii.
Długowieczność i Okres Twórczości
Katsushika Hokusai dożył sędziwego wieku 88 lat, zmarł 10 maja 1849 roku w Edo. Jego długowieczność pozwoliła mu na niezwykle płodny okres twórczy, który trwał aż do samych ostatnich chwil życia. Ta aktywność przez dekady umożliwiła mu nie tylko rozwój własnego, unikalnego stylu, ale także znaczący wpływ na kształtowanie się japońskiej sztuki ukiyo-e. Hokusai wierzył, że prawdziwą boskość w sztuce osiągnie dopiero po 110. roku życia.
Zmiany Pseudonimów jako Wskaźnik Rozwoju Artystycznego
Historycy sztuki wykorzystują częste zmiany pseudonimów Hokusaia jako swoisty kalendarz jego twórczości. Każde nowe imię często oznaczało znaczącą zmianę w jego podejściu do malowania, technikach czy tematyce dzieł. Ta adaptacyjność i ciągłe poszukiwanie nowych form wyrazu sprawiły, że jego artystyczna podróż była dynamiczna i pełna innowacji, co odzwierciedlało się w jego licznych dziełach.
Rodzina i Życie Prywatne Katsushika Hokusai
Pochodzenie z Rodziny Rzemieślniczej
Hokusai urodził się w rodzinie rzemieślników, co stanowiło pewnego rodzaju zaplecze dla jego artystycznych aspiracji. Uważa się, że jego ojcem był Nakajima Ise, rzemieślnik specjalizujący się w wytwarzaniu luster, co mogło mieć wpływ na jego wczesne zainteresowanie zdobnictwem i precyzją wykonania. To rzemieślnicze pochodzenie mogło również wpłynąć na jego późniejszą skrupulatność w pracy i dbałość o szczegóły w tworzonych dziełach.
Status w Rodzinie i Matka
Status matki Hokusaia w rodzinie pozostaje niejasny. Ponieważ jego ojciec, Nakajima Ise, nigdy nie uczynił go swoim oficjalnym spadkobiercą, historycy sztuki przypuszczają, że jego matka mogła być konkubiną. Ten fakt może rzucać pewne światło na jego wczesne doświadczenia rodzinne i społeczne, choć nie ma bezpośrednich dowodów na to, jak wpłynęło to na jego późniejsze życie.
Pierwsze Małżeństwo i Strata
W okresie swojej pracy w studio Shunshō, czyli w dekadzie poprzedzającej lata 90. XVIII wieku, Hokusai ożenił się po raz pierwszy. Niestety, niewiele wiadomo o jego pierwszej żonie poza tym, że zmarła na początku lat 90. XVIII wieku. Ta strata niewątpliwie stanowiła trudny moment w jego życiu osobistym, choć nie powstrzymała go przed dalszą aktywnością artystyczną.
Drugie Małżeństwo i Potomstwo
W 1797 roku Katsushika Hokusai ożenił się ponownie. Z obu swoich związków małżeńskich doczekał się łącznie pięciorga dzieci: dwoma synami i trzema córkami. Posiadanie tak licznej rodziny mogło stanowić zarówno źródło inspiracji, jak i wyzwań, wpływając na jego życie codzienne i motywując do pracy.
Córka Ei (Ōi) – Artystka i Asystentka
Jedną z jego córek była Ei, znana również jako Ōi. Podobnie jak ojciec, podążyła ścieżką artystyczną, stając się malarką. W późniejszych latach swojej kariery Hokusai mógł liczyć na jej pomoc, ponieważ Ei pełniła funkcję jego asystentki. Współpraca z córką była niewątpliwie cennym wsparciem artystycznym i osobistym.
Kariera i Rozwój Artystyczny Katsushika Hokusai
Wczesne Lata i Wprowadzenie do Sztuki
Talent artystyczny Hokusaia ujawnił się już w bardzo młodym wieku. Zaczął malować około szóstego roku życia, prawdopodobnie ucząc się podstaw od swojego ojca, Nakajimy Ise, przy malowaniu ozdobnych wzorów wokół luster. W wieku 12 lat podjął pracę w księgarni i bibliotece, gdzie zetknął się z drukowanymi dziełami drzeworytniczymi. Kluczowy etap edukacji artystycznej nastąpił w wieku 14 lat, kiedy rozpoczął praktykę jako uczeń rzeźbiarza w drewnie, którą kontynuował do 18. roku życia, zdobywając cenne umiejętności techniczne niezbędne do tworzenia drzeworytów.
Studia i Początki Zawodowe
W wieku 18 lat Hokusai wstąpił do znanego studia Katsukawa Shunshō. Pracując pod imieniem Shunrō, w 1779 roku opublikował swoje pierwsze dzieła, głównie obrazy przedstawiające aktorów kabuki. Po śmierci Shunshō, Hokusai zaczął badać nowe techniki i style, w tym europejskie miedzioryty. To zainteresowanie doprowadziło do jego wydalenia ze szkoły, co artysta uznał za przełomowy moment, motywujący go do wypracowania własnego stylu.
Niezależność i Rozwój Stylu
W 1798 roku Katsushika Hokusai podjął kluczową decyzję o przekazaniu swojego ówczesnego imienia uczniowi, stając się po raz pierwszy niezależnym artystą pod nazwiskiem Hokusai Tomisa. Ten nowy etap kariery pozwolił mu na swobodne eksplorowanie stylu ukiyo-e, który zaczął przekształcać. Hokusai odegrał kluczową rolę w przesunięciu nacisku gatunku z portretów kurtyzan i aktorów na krajobrazy, rośliny i sceny z życia codziennego.
Monumentalna Twórczość i Późne Lata
W ciągu swojej długiej kariery Katsushika Hokusai wyprodukował imponującą liczbę ponad 30 000 obrazów, szkiców, drzeworytów oraz ilustracji. W wieku 83 lat przeniósł się do Obuse, gdzie stworzył kolejne arcydzieła, takie jak „Męska fala” i „Żeńska fala”, dowodząc swojej nieustającej kreatywności.
Najważniejsze Dzieła Katsushika Hokusai
Seria „36 Widoków na Górę Fuji”
Stworzona na początku lat 30. XIX wieku seria drzeworytów „36 widoków na górę Fuji” jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł Hokusaia. Powstała ona w odpowiedzi na rosnący boom turystyczny w Japonii oraz na osobistą fascynację artysty majestatyczną górą Fuji. Seria ta stała się fundamentem jego międzynarodowej sławy.
„Wielka Fala w Kanagawie”
Najbardziej ikoniczne dzieło z serii „36 widoków na górę Fuji” to bez wątpienia „Wielka Fala w Kanagawie” (The Great Wave off Kanagawa). W tym drzeworycie Hokusai zastosował zachodnią perspektywę, aby uzyskać wrażenie głębi i objętości, przedstawiając potęgę natury wobec ludzkiej egzystencji.
„Piękna Pogoda o Poranku” (Czerwona Fuji)
Innym kluczowym dziełem z tej samej serii jest „Piękna Pogoda o Poranku”, znana również jako „Czerwona Fuji”. Obok „Wielkiej fali”, ten drzeworyt stał się jednym z filarów międzynarodowej rozpoznawalności Hokusaia, prezentując górę Fuji w subtelnym, porannym świetle.
„Hokusai Manga” i Podręczniki Sztuki
Od 1811 roku Hokusai tworzył „Hokusai Manga”, serię składającą się z tysięcy humorystycznych rysunków przedstawiających przedmioty, zwierzęta, rośliny i sceny z życia codziennego. Choć tytuł sugeruje mangę, dzieło to miało charakter bardziej encyklopedyczny i służyło jako podręcznik dla aspirujących artystów, ukazując bogactwo jego obserwacji świata.
„Sen Żony Rybaka” (Shunga)
Jednym z bardziej kontrowersyjnych, lecz słynnych dzieł Hokusaia jest „Sen żony rybaka”. Jest to przykład shunga, czyli japońskiej sztuki erotycznej, przedstawiający młodą kobietę w intymnym uścisku z dwiema ośmiornicami. Dzieło to pokazuje wszechstronność artysty i jego gotowość do eksplorowania nawet najbardziej tabuizowanych tematów.
Seria „Sto Widoków na Górę Fuji”
Rozpoczęta w 1834 roku seria „Sto widoków na górę Fuji” jest kolejnym znaczącym dziełem krajobrazowym w dorobku artysty. Uważana jest za arcydzieło wśród jego książek z obrazami krajobrazów, prezentując górę Fuji z wielu różnych perspektyw i w różnych porach roku, co świadczy o jego nieustającej fascynacji tym symbolem Japonii.
Wpływ i Dziedzictwo Katsushika Hokusai
Inspiracja dla Europejskich Mistrzów
Twórczość Katsushiki Hokusaia miała ogromny wpływ na zachodnich artystów, szczególnie podczas fali japonizmu w XIX wieku. Dzieła takie jak „Wielka fala” inspirowały europejskich mistrzów, w tym Vincenta van Gogha i Claude’a Moneta, którzy dostrzegli w japońskiej sztuce nowe możliwości wyrazu i kompozycji.
Edukacja Młodych Artystów i Uczniowie
W ciągu swojego długiego życia Hokusai wykształcił około 50 uczniów. Przekazując im swoją wiedzę i techniki, przyczynił się do rozprzestrzenienia jego wizji artystycznej i stylu w Japonii. Wielu z jego uczniów kontynuowało jego dziedzictwo, zapewniając ciągłość tradycji ukiyo-e.
Precyzja i Kontrola nad Procesem
Hokusai przywiązywał ogromną wagę do jakości wykonania swoich dzieł. Zachowały się listy, w których artysta upominał rzeźbiarzy bloków drzeworytowych, gdy ci odchodzili od jego specyficznego stylu rysowania detali, takich jak nosy czy oczy. Ta dbałość o szczegóły świadczy o jego profesjonalizmie i zaangażowaniu w osiągnięcie perfekcji.
Najważniejsze Etapy Kariery Katsushika Hokusai
Kariera Katsushiki Hokusaia była dynamiczna i pełna zmian, odzwierciedlając jego nieustanne poszukiwania artystyczne. Każdy etap jego życia, często oznaczany nowym pseudonimem, przynosił nowe wyzwania i innowacje w jego twórczości.
Wczesne Lata i Wprowadzenie do Sztuki
Katsushika Hokusai, urodzony jako Tokitarō, rozpoczął swoją artystyczną podróż już w wieku około sześciu lat. Prawdopodobnie uczył się podstaw malowania u swojego ojca, Nakajimy Ise, tworząc ozdobne wzory wokół luster. W wieku 12 lat podjął pracę w księgarni i bibliotece, gdzie zetknął się z drukowanymi dziełami drzeworytniczymi. Kluczowy etap edukacji artystycznej nastąpił w wieku 14 lat, kiedy rozpoczął praktykę jako uczeń rzeźbiarza w drewnie, którą kontynuował do 18. roku życia, zdobywając cenne umiejętności techniczne niezbędne do tworzenia drzeworytów.
Studia i Początki Zawodowe
W wieku 18 lat Hokusai wstąpił do znanego studia Katsukawa Shunshō. Pracując pod imieniem Shunrō, w 1779 roku opublikował swoje pierwsze dzieła, głównie obrazy przedstawiające aktorów kabuki. Po śmierci Shunshō, Hokusai zaczął badać nowe techniki i style, w tym europejskie miedzioryty. To zainteresowanie doprowadziło do jego wydalenia ze szkoły, co artysta uznał za przełomowy moment, motywujący go do wypracowania własnego stylu.
Niezależność i Rozwój Stylu
W 1798 roku Katsushika Hokusai podjął kluczową decyzję o przekazaniu swojego ówczesnego imienia uczniowi, stając się po raz pierwszy niezależnym artystą pod nazwiskiem Hokusai Tomisa. Ten nowy etap kariery pozwolił mu na swobodne eksplorowanie stylu ukiyo-e, który zaczął przekształcać. Hokusai odegrał kluczową rolę w przesunięciu nacisku gatunku z portretów kurtyzan i aktorów na krajobrazy, rośliny i sceny z życia codziennego.
Monumentalna Twórczość i Późne Lata
W ciągu swojej długiej kariery Katsushika Hokusai wyprodukował imponującą liczbę ponad 30 000 obrazów, szkiców, drzeworytów oraz ilustracji. W wieku 83 lat przeniósł się do Obuse, gdzie stworzył kolejne arcydzieła, takie jak „Męska fala” i „Żeńska fala”, dowodząc swojej nieustającej kreatywności.
Inne Projekty i Wydarzenia z Życia Hokusaia
Współpraca z Takizawą Bakinem
W latach 1804–1815 Hokusai ilustrował książki popularnego powieściopisarza Takizawy Bakina. Mimo owocnej współpracy artystycznej, ich relacja zakończyła się z powodu konfliktów charakterów, co pokazuje, że nawet tak utalentowani twórcy mogli napotykać trudności w relacjach zawodowych.
Gigantyczne Portrety i Autopromocja
Katsushika Hokusai słynął z talentu do autopromocji. W 1804 roku zadziwił publiczność, malując ogromny portret mnicha Darumy. Dzieło to, o powierzchni 200 metrów kwadratowych, zostało wykonane przy użyciu miotły i wiader tuszu, co było spektakularnym pokazem jego umiejętności i wizji artystycznej.
Konkursy i Pokazy Przed Szogunem
Artysta brał udział w licznych konkursach i pokazach artystycznych, często przed szogunem. Jednym z takich wydarzeń była rywalizacja, w której Hokusai wygrał, malując niebieską krzywą, a następnie puszczając po niej kurczaka z łapami umoczonymi w czerwonej farbie, co stworzyło efekt liści klonu na rzece. To pokazuje jego kreatywność i umiejętność zaskakiwania publiczności.
Zdrowie, Tragedie i Ochrona przed Nieszczęściem
Pożar Studia i Utrata Dorobku
W 1839 roku studio Hokusaia padło ofiarą pożaru. Ogień strawił znaczną część jego dorobku artystycznego oraz warsztatu pracy. Ta tragedia była dotkliwą stratą dla artysty, jednak nie złamała jego ducha ani determinacji do tworzenia.
Codzienne Egzorcyzmy w Obrazach dla Ochrony
Między 1842 a 1843 rokiem, w okresie po pożarze swojego studia, Hokusai praktykował coś, co nazywał „codziennymi egzorcyzmami”. Każdego ranka malował chińskie lwy (shishi), wierząc, że te obrazy mają go chronić przed nieszczęściem i przyciągnąć pomyślność.
Ciekawostki o Katsushika Hokusai
Religijne Znaczenie Imienia
Imię „Hokusai”, oznaczające „Północne Studio”, zostało wybrane na cześć Gwiazdy Polarnej. Jest to symbol bóstwa ważnego w buddyjskiej szkole Nichiren, co sugeruje duchowe powiązania artysty z tradycją religijną.
Filozofia Ciągłego Doskonalenia Artystycznego
Katsushika Hokusai miał niezwykłą filozofię ciągłego doskonalenia. Pisał, że nic, co stworzył przed 70. rokiem życia, nie jest warte uwagi, a prawdziwą boskość w sztuce spodziewał się osiągnąć dopiero w wieku 110 lat. Ta perspektywa pokazuje jego nieustanne dążenie do perfekcji i pokorę wobec sztuki.
Uznanie Poza Ziemią – Krater na Merkurym
Sława Katsushiki Hokusaia wykroczyła daleko poza granice Ziemi. Jego nazwiskiem nazwano jeden z kraterów na planecie Merkury, co jest niezwykłym świadectwem jego trwałego wpływu i uniwersalnego uznania dla jego talentu.
Katsushika Hokusai, poprzez swoje innowacyjne podejście do stylu ukiyo-e i stworzenie ponad 30 000 dzieł, znacząco wpłynął na rozwój sztuki japońskiej i światowej. Jego dążenie do ciągłego doskonalenia i eksploracja nowych form wyrazu, nawet w późnym wieku, stanowią inspirację dla artystów i miłośników sztuki na całym świecie. Jego dziedzictwo pozostaje żywe, przypominając o potędze kreatywności i nieustającej pasji do sztuki.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co symbolizuje Wielka fala w Kanagawie?
Wielka Fala w Kanagawie symbolizuje potęgę natury i nieuchronność losu. Ukazuje również kruchość ludzkiego istnienia w obliczu żywiołu.
Gdzie jest pochowany Hokusai?
Hokusai jest pochowany na cmentarzu Seikyo-ji w tokijskiej dzielnicy Bunkyo. Jego grób znajduje się w spokojnym miejscu, z dala od zgiełku miasta.
Co to znaczy hokusai?
Hokusai to pseudonim artystyczny Katsushiki Hokusai. Samo imię „Hokusai” nie ma bezpośredniego, ustalonego znaczenia w języku japońskim, ale jest silnie związane z jego tożsamością jako artysty.
Gdzie jest Wielka Fala?
„Wielka Fala w Kanagawie” to drzeworyt, który jest częścią serii „36 widoków góry Fudżi”. Oryginał znajduje się w zbiorach wielu muzeów na świecie, w tym w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Hokusai
