Nikita Siergiejewicz Chruszczow był jednym z najbardziej wpływowych i zarazem kontrowersyjnych przywódców Związku Radzieckiego. Pełniąc funkcję I sekretarza KC KPZR w latach 1953–1964, a przez pewien okres również premiera ZSRR, Nikita Chruszczow, który na początku 2024 roku miałby 130 lat, odegrał kluczową rolę w procesie destalinizacji i zapoczątkował okres tzw. „odwilży”. Jego żoną była Nina Chruszczowa, która aktywnie uczestniczyła w życiu publicznym u jego boku.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 11 września 1971 roku (data śmierci) miał 77 lat.
- Żona/Mąż: Nina Chruszczowa.
- Dzieci: Informacje o dzieciach nie są podane w tekście.
- Zawód: Przywódca polityczny, wojskowy.
- Główne osiągnięcie: Zapoczątkowanie procesu destalinizacji i okresu „odwilży”.
Podstawowe informacje o Nikicie Chruszczowie
Nikita Siergiejewicz Chruszczow, postać o ogromnym znaczeniu historycznym, urodził się 15 kwietnia 1894 roku w ubogiej rodzinie chłopskiej we wsi Kalinowka, na terenie ówczesnej guberni kurskiej w Imperium Rosyjskim. Swoje życie zakończył 11 września 1971 roku w Moskwie, w wieku 77 lat, przebywając już na politycznej emeryturze. Jako jeden z kluczowych polityków ZSRR, w latach 1953–1964 piastował stanowisko I sekretarza Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KC KPZR). Od 1958 do 1964 roku pełnił równocześnie funkcję premiera, czyli Przewodniczącego Rady Ministrów ZSRR. Jego kariera obejmowała również służbę w strukturach militarno-politycznych, gdzie uzyskał stopień generała porucznika.
Rodzina i życie prywatne Nikity Chruszczowa
Chruszczow pochodził ze środowiska chłopskiego, co odcisnęło piętno na jego wczesnym życiu. Już w wieku 12 lat, zmuszony okolicznościami, podjął pracę jako ślusarz w fabrykach i kopalniach regionu Donbasu. Jego żoną była Nina Chruszczowa, która jako radziecka Pierwsza Dama często towarzyszyła mu podczas oficjalnych wydarzeń i spotkań, reprezentując Związek Radziecki u jego boku.
Kariera polityczna i wojskowa
Początki kariery politycznej
Droga Nikity Chruszczowa do władzy rozpoczęła się w 1918 roku, kiedy to wstąpił do partii bolszewików. W burzliwym okresie rosyjskiej wojny domowej pełnił funkcję komisarza politycznego, zdobywając pierwsze doświadczenia w strukturach władzy partyjnej i wojskowej. Ta wczesna działalność stanowiła fundament jego dalszej, błyskotliwej kariery politycznej.
Awans w strukturach partii
Kluczowym momentem w karierze Chruszczowa było mianowanie go w 1939 roku na stanowisko I sekretarza Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy. Równocześnie został członkiem Biura Politycznego KC WKP(b), co umocniło jego pozycję jako jednego z czołowych liderów w państwie pod rządami Józefa Stalina. Jego awans świadczył o zaufaniu Stalina i strategicznym znaczeniu, jakie przypisywano przywódcom partyjnym na kluczowych terenach ZSRR, takich jak Ukraina.
Rola w czasie II wojny światowej
Podczas II wojny światowej, w latach 1941–1945, Nikita Chruszczow aktywnie uczestniczył w działaniach zbrojnych na froncie. Pełnił funkcję członka rad wojennych na wielu frontach, odgrywając istotną rolę w koordynacji działań militarnych i politycznych. Jego zaangażowanie wojskowe w tym decydującym okresie historii ZSRR podkreślało jego znaczenie w strukturach władzy.
Walka o władzę po śmierci Stalina
Po śmierci Józefa Stalina w 1953 roku, Nikita Chruszczow stał się jednym z głównych pretendentów do schedy po dyktatorze. Po zaciekłej walce o władzę z innymi wpływowymi politykami, 7 września 1953 roku objął nowo utworzony urząd pierwszego sekretarza KC KPZR. To stanowisko dało mu kluczową pozycję do kształtowania przyszłości Związku Radzieckiego.
Nikita Chruszczow jako przywódca ZSRR (1953–1964)
XX Zjazd KPZR i destalinizacja
Przełomowym momentem w przywództwie Chruszczowa był rok 1956. Podczas XX Zjazdu Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) wygłosił on historyczny, początkowo tajny referat pt. „O kulcie jednostki i jego następstwach”. W tym wystąpieniu zszokował świat, ujawniając krwawe aspekty rządów Stalina i zapoczątkowując proces destalinizacji. Ten referat odegrał kluczową rolę w zmianie politycznego i społecznego oblicza ZSRR.
Proces odwilży
W wyniku polityki Chruszczowa zainicjowany został okres znany jako „odwilż”. Polegał on na masowej rehabilitacji ofiar stalinowskiego terroru, co pozwoliło wielu ludziom na powrót do życia publicznego. Jednocześnie nastąpiła liberalizacja polityki kulturalnej, społecznej i ustrojowej wewnątrz Związku Radzieckiego, co przyniosło pewne zmiany w życiu codziennym obywateli.
Dalsze kroki destalinizacji
Druga fala destalinizacji miała miejsce w 1961 roku, podczas XXII Zjazdu KPZR. W jej wyniku podjęto kolejne kroki mające na celu zerwanie z dziedzictwem Stalina. Najbardziej symbolicznym było usunięcie zwłok Stalina z mauzoleum Lenina na placu Czerwonym w Moskwie, co stanowiło wyraźny sygnał odejścia od dotychczasowego kultu jednostki.
Polityka zagraniczna i kryzys kubański
W polityce zagranicznej Nikita Chruszczow odegrał rolę w jednym z najniebezpieczniejszych momentów Zimnej Wojny. W 1962 roku doprowadził do kryzysu kubańskiego, próbując rozmieścić rakiety nuklearne na Kubie. Była to odpowiedź na obecność amerykańskich pocisków w Turcji. Sytuacja ta niemal doprowadziła do wybuchu wojny atomowej, pokazując napięcia między blokami Wschodu i Zachodu.
Ważne wydarzenia w polityce zagranicznej
Okres rządów Chruszczowa obfitował w inne znaczące wydarzenia na arenie międzynarodowej. Za jego przywództwa doszło do budowy Muru Berlińskiego, który stał się symbolem podziału Europy i świata. Ponadto, w 1960 roku miał miejsce incydent z zestrzeleniem amerykańskiego samolotu szpiegowskiego U-2 nad Swierdłowskiem, co dodatkowo zaostrzyło stosunki między ZSRR a Stanami Zjednoczonymi.
Nagrody i odznaczenia Nikity Chruszczowa
Za swoją działalność Nikita Chruszczow był wielokrotnie honorowany najwyższymi odznaczeniami radzieckimi. Otrzymał tytuł Bohatera Związku Radzieckiego, a także trzykrotnie tytuł Bohatera Pracy Socjalistycznej, co podkreślało jego zasługi dla państwa i jego gospodarki.
Najwyższe odznaczenia radzieckie
- Bohater Związku Radzieckiego
- Bohater Pracy Socjalistycznej (trzykrotnie)
Odznaczenia wojskowe i inne
- Siedem Orderów Lenina
- Order Suworowa I klasy
- Order Suworowa II klasy
- Order Kutuzowa I klasy
- Order Wojny Ojczyźnianej I klasy
Kontrowersje i skandale związane z Chruszczowem
Incydent w ONZ
Nikita Chruszczow znany był z temperamentu, który czasem prowadził do kontrowersyjnych sytuacji. 12 października 1960 roku podczas wystąpienia przed Zgromadzeniem Ogólnym ONZ wywołał skandal dyplomatyczny, uderzając butem w mównicę i wykrzykując obelgi pod adresem innych delegatów. Ten incydent stał się symbolem jego niekonwencjonalnego stylu bycia na arenie międzynarodowej.
Polityka wobec bloku wschodniego
Polityka Nikity Chruszczowa wobec krajów bloku wschodniego była dwoista i często budziła kontrowersje. W Polsce w 1956 roku dopuścił do kompromisu politycznego, co pozwoliło na dojście do władzy Władysławowi Gomułce i wprowadzenie pewnych zmian. Jednakże, powstanie na Węgrzech w tym samym roku spotkało się z brutalną reakcją – Chruszczow nakazał krwawo stłumić je przy użyciu Armii Radzieckiej, co spotkało się z międzynarodowym potępieniem.
Próba odsunięcia od władzy w 1957 roku
W trakcie swojej kariery politycznej Nikita Chruszczow musiał stawić czoła wewnętrznym wyzwaniom. W czerwcu 1957 roku tak zwana „grupa antypartyjna”, w skład której wchodzili Mołotow, Malenkow i Kaganowicz, próbowała go obalić na plenum KC. Chruszczowowi udało się jednak przetrwać tę próbę i utrzymać władzę, co świadczyło o jego sile politycznej i zdolności do manewrowania wewnątrz partii.
Odsunięcie od władzy i okres emerytury
Spisek i koniec rządów
Rządy Nikity Chruszczowa dobiegły końca w październiku 1964 roku. Jego odejście od władzy było wynikiem spisku zorganizowanego przez jego najbliższych współpracowników. Na stanowisku I sekretarza KC KPZR zastąpił go Leonid Breżniew, co zapoczątkowało nowy etap w historii ZSRR.
Życie na emeryturze
Po przymusowym odejściu z życia politycznego, Nikita Chruszczow zamieszkał w daczy pod Moskwą. Choć znajdował się pod nadzorem, wykorzystywał ten czas na dyktowanie swoich pamiętników. Był to dla niego sposób na utrwalenie wspomnień i refleksji nad przeżytymi latami oraz na pozostawienie po sobie świadectwa swojej epoki.
Ciekawostki z życia Nikity Chruszczowa
Związki z Ukrainą
Choć Nikita Chruszczow urodził się w Rosji, przez znaczną część swojej kariery politycznej był silnie związany z Ukrainą. Pełnił tam funkcję lidera partii komunistycznej przez blisko dekadę, w latach 1938–1947. Jego silne powiązania z Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką miały znaczący wpływ na jego karierę i postrzeganie w Związku Radzieckim.
Protektorzy i rywale polityczni
W swojej karierze Nikita Chruszczow był protegowanym Łazara Kaganowicza, który odegrał kluczową rolę w jego wczesnym awansie politycznym. Paradoksalnie jednak, to właśnie Kaganowicz znalazł się w szeregach tak zwanej „grupy antypartyjnej”, która w 1957 roku próbowała obalić Chruszczowa od władzy. Ta złożona relacja ilustruje dynamiczne i często bezwzględne realia polityki w Związku Radzieckim.
Warto wiedzieć: Nikita Chruszczow przetrwał próbę odsunięcia od władzy w czerwcu 1957 roku, kiedy to tzw. „grupa antypartyjna” (Mołotow, Malenkow, Kaganowicz) próbowała go obalić na plenum KC.
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 15 kwietnia 1894 | Narodziny w Kalinowce. |
| 1918 | Wstąpienie do partii bolszewików. |
| 1939 | Mianowanie I sekretarzem KC WKP(b) Ukrainy. |
| 1941–1945 | Udział w II wojnie światowej jako członek rad wojennych. |
| 7 września 1953 | Objęcie urzędu pierwszego sekretarza KC KPZR. |
| 1956 | Wygłoszenie referatu „O kulcie jednostki i jego następstwach” na XX Zjeździe KPZR. |
| 1957 (czerwiec) | Próba odsunięcia od władzy przez „grupę antypartyjną”. |
| 1960 (12 października) | Skandal dyplomatyczny podczas wystąpienia w ONZ. |
| 1961 | Druga fala destalinizacji, usunięcie zwłok Stalina z mauzoleum. |
| 1962 | Kryzys kubański. |
| 14 października 1964 | Odsunięcie od władzy. |
| 11 września 1971 | Śmierć w Moskwie. |
| Funkcja | Okres sprawowania |
|---|---|
| I sekretarz KC KPZR | 1953–1964 |
| Premier (Przewodniczący Rady Ministrów) ZSRR | 1958–1964 |
Nikita Chruszczow, jako przywódca ZSRR, zapoczątkował proces destalinizacji i okres „odwilży”, jednocześnie prowadząc politykę zagraniczną, która doprowadziła do kryzysu kubańskiego. Jego rządy zakończyły się w 1964 roku w wyniku spisku, po którym spędził resztę życia na emeryturze, dyktując swoje pamiętniki.
Dziedzictwo Chruszczowa pozostaje złożone; jego próba reform i odcięcia się od stalinizmu, choć kontrowersyjna, otworzyła drzwi do zmian w Związku Radzieckim i na świecie, na zawsze zapisując jego postać w annałach historii XX wieku.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kim był i co zrobił Nikita Chruszczow?
Nikita Chruszczow był radzieckim przywódcą politycznym, który pełnił funkcję Pierwszego Sekretarza Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego od 1953 do 1964 roku. Zasłynął z potępienia stalinizmu w „tajnym referacie” w 1956 roku oraz z przeprowadzenia pewnych reform społecznych i gospodarczych, a także z kryzysu kubańskiego.
Na czym polegała polityka Chruszczowa?
Polityka Chruszczowa, znana jako destalinizacja, polegała na odrzuceniu kultu jednostki Stalina, uwolnieniu wielu więźniów politycznych i próbie reformy gospodarki w kierunku większego nacisku na dobra konsumpcyjne i rolnictwo. W polityce zagranicznej starał się o „pokojowe współistnienie” z Zachodem, choć okres jego rządów obfitował także w napięcia.
Kto był następcą sowieckiego przywódcy Nikity Chruszczowa?
Po obaleniu Nikity Chruszczowa w 1964 roku, władzę w Związku Radzieckim przejął kolektywny organ kierowniczy. Najważniejszymi postaciami byli Leonid Breżniew, który objął stanowisko Pierwszego Sekretarza KC KPZR, oraz Aleksiej Kosygin, który został premierem.
Jakie wykształcenie miał Chruszczow?
Nikita Chruszczow nie posiadał formalnego wykształcenia akademickiego. Swoją karierę zaczynał jako robotnik i górnik, a następnie awansował w strukturach partyjnych, zdobywając wiedzę i doświadczenie w praktyce politycznej i organizacyjnej.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Nikita_Chruszczow
