Thor Heyerdahl: norweski żeglarz, podróżnik, który potrafił pływać

33

Thor Heyerdahl (ur. 6 października 1914 w Larvik, zm. 18 kwietnia 2002 w Colla Micheri) był wybitnym norweskim badaczem, podróżnikiem i pisarzem, który zasłynął przede wszystkim dzięki swoim odważnym ekspedycjom morskim. W wieku 87 lat, na [kwiecień 2002] miał 87 lat. Był żonaty z Liv Coucheron-Torp, z którą miał dwóch synów: Thora Jr. i Bjørna. Jego przełomową wyprawą była ekspedycja Kon-Tiki w 1947 roku, która udowodniła możliwość transoceanicznych migracji w starożytności i przyniosła mu międzynarodowe uznanie, w tym Oscara za film dokumentalny.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 87 lat (na kwiecień 2002)
• Żona/Mąż: Liv Coucheron-Torp
• Dzieci: Thor Jr., Bjørn
• Zawód: Badacz, podróżnik, pisarz
• Główne osiągnięcie: Wyprawa Kon-Tiki (1947)

Podstawowe informacje biograficzne

Urodzenie i pochodzenie

Thor Heyerdahl przyszedł na świat 6 października 1914 roku w nadmorskim Larvik w Norwegii. Jego ojciec, Thor Heyerdahl senior, prowadził rodzinny browar, a matka, Alison Lyng, zaszczepiła w młodym Thorze zamiłowanie do obserwacji przyrody i nauk przyrodniczych. Te wczesne zainteresowania stanowiły fundament dla jego późniejszych, śmiałych teorii i ekspedycji, które na trwałe zapisały się w historii eksploracji.

Wykształcenie i specjalizacja

Swoje akademickie zainteresowania Thor Heyerdahl rozwijał na Uniwersytecie w Oslo, gdzie studiował zoologię i geografię. Był studentem cenionych naukowców, takich jak Kristine Bonnevie i Hjalmar Broch. Program jego studiów koncentrował się na szeroko pojętych naukach przyrodniczych, co dostarczyło mu solidnej wiedzy teoretycznej, niezbędnej do formułowania i weryfikowania jego pionierskich hipotez dotyczących ruchów migracyjnych i kontaktów międzykulturowych w starożytności.

Śmierć i upamiętnienie

Thor Heyerdahl zmarł 18 kwietnia 2002 roku w Colla Micheri we Włoszech, w wieku 87 lat, podczas wizyty u najbliższej rodziny. Jego odejście było znaczącą stratą dla świata nauki i kultury. Rząd norweski uhonorował go uroczystym pogrzebem państwowym, który odbył się 26 kwietnia 2002 roku w Katedrze w Oslo. Było to wyrazem uznania dla jego niezwykłych zasług dla Norwegii i całego świata, podkreślające jego rolę jako globalnego odkrywcy i propagatora wiedzy.

Rodzina i życie prywatne

Pierwsze małżeństwo i dzieci

W 1936 roku Thor Heyerdahl poślubił Liv Coucheron-Torp, studentkę ekonomii. Krótko po ślubie para wyruszyła na wyspy Markizy, rozpoczynając wspólne, pełne przygód życie. Owocem tego związku było narodzenie dwóch synów: Thora Jr. i Bjørna. Niestety, małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1947 roku, tuż przed kluczową wyprawą, która miała na zawsze odmienić losy Heyerdahla i jego odkryć.

Wczesne pasje

Już od najmłodszych lat Thor Heyerdahl wykazywał niezwykłe zamiłowanie do świata przyrody i teorii ewolucji. W swoim domu rodzinnym stworzył fascynującą kolekcję, w tym żywą żmiję zygzakowatą (*Vipera berus*). To dziecięce zainteresowania, inspirowane między innymi dziełami Karola Darwina, stanowiły zalążek jego późniejszych, naukowych dociekań i obsesyjnego poszukiwania dowodów na powiązania między odległymi cywilizacjami.

Kariera i najważniejsze wyprawy

Wyprawa na Fatu Hiva (1937)

Pierwsza znacząca podróż badawcza Thora Heyerdahla miała miejsce w 1937 roku. Wraz z pierwszą żoną, Liv, udał się na wyspę Fatu Hiva. Oficjalnym celem było badanie rozprzestrzeniania się gatunków zwierząt, jednak para pragnęła przede wszystkim rozpocząć nowe życie z dala od cywilizacji. Żyjąc w prymitywnych warunkach w dolinie Uia, Thor Heyerdahl zaczął formułować swoje pierwsze, rewolucyjne teorie dotyczące możliwości transoceanicznych kontaktów między starożytnymi kulturami.

Legendarna ekspedycja Kon-Tiki (1947)

Najbardziej znanym i przełomowym dokonaniem Thora Heyerdahla jest legendarna ekspedycja Kon-Tiki w 1947 roku. Aby udowodnić swoją hipotezę, że mieszkańcy Ameryki Południowej mogli zasiedlić Polinezję, Heyerdahl wraz z pięcioma towarzyszami wyruszył z Peru na tratwie zbudowanej wyłącznie z drewna balsa. Ta epicka podróż przez Pacyfik, trwająca 101 dni na dystansie 8000 km, zakończyła się sukcesem na wyspach Tuamotu. Dostarczyła ona namacalnych dowodów na możliwość transoceanicznych migracji w czasach prekolumbijskich.

Warto wiedzieć: Wyprawa Kon-Tiki była wydarzeniem o światowym zasięgu, które zainspirowało miliony ludzi i udowodniło, że starożytne cywilizacje posiadały zdolność do dalekosiężnych podróży morskich, przekraczając dotychczasowe wyobrażenia.

Wyprawa Ra II (1970)

Kontynuując swoje badania nad starożytnymi technikami żeglugowymi, w 1970 roku Thor Heyerdahl podjął się kolejnej śmiałej wyprawy. Tym razem na pokładzie łodzi z papirusu, nazwanej Ra II, przepłynął z zachodniego wybrzeża Afryki na Barbados. Celem było udowodnienie, że starożytne ludy mogły nawiązać kontakty transoceaniczne, wykorzystując prymitywne jednostki pływające. Wyprawa potwierdziła potencjał łodzi papirusowych do pokonywania ogromnych dystansów oceanicznych.

Projekt „Poszukiwanie Odyna”

W późniejszym okresie życia Thor Heyerdahl skupił się na badaniach mających na celu udowodnienie historycznej tożsamości skandynawskiego boga Odyna. Prowadził badania archeologiczne w Azerbejdżanie i Rosji, poszukując dowodów na związek Odyna z konkretnym królem pochodzącym z regionu Kaukazu. Ten projekt, znany jako „Poszukiwanie Odyna”, stanowił kolejny przejaw jego nieustającej pasji do odkrywania zapomnianych kart historii ludzkości.

Służba wojskowa

Podczas II wojny światowej, po okupacji Norwegii przez nazistowskie Niemcy, Thor Heyerdahl aktywnie zaangażował się w walkę o wolność swojego kraju. Od 1944 roku służył w Wolnych Siłach Norweskich, stacjonując w najbardziej wysuniętej na północ prowincji Finnmark. Jego doświadczenia wojenne stanowiły kolejny, ważny rozdział w jego barwnym życiu, ukazujący jego patriotyzm i gotowość do poświęceń.

Osiągnięcia, nagrody i dziedzictwo

Sukces filmowy i Oscar

Wyprawa Kon-Tiki nie tylko dostarczyła naukowych dowodów, ale również zaowocowała spektakularnym sukcesem artystycznym. Dokumentalny film nakręcony podczas tej ekspedycji zdobył prestiżową nagrodę Oscara w 1951 roku, przynosząc Thorowi Heyerdahlowi międzynarodową sławę. Co więcej, w 2012 roku powstała fabularyzowana wersja tej historii, która jako pierwszy norweski film w historii otrzymała jednocześnie nominację do Oscara i Złotego Globu, co świadczy o nieprzemijającej sile inspiracji, jaką budzi jego przygoda.

Archiwum UNESCO

W uznaniu jego niezwykłych zasług dla dziedzictwa kulturowego ludzkości, w maju 2011 roku Archiwa Thora Heyerdahla zostały wpisane na prestiżową listę UNESCO „Pamięć Świata”. Ten bogaty zbiór, obejmujący dokumenty z lat 1937–2002, zawiera cenne materiały takie jak pamiętniki, listy prywatne i plany wypraw, stanowiąc bezcenny zasób dla badaczy historii, antropologii i eksploracji.

Teorie i kontrowersje

Teoria o „Ludziach Tiki”

Jedną z najbardziej dyskusyjnych hipotez Thora Heyerdahla była jego koncepcja dotycząca zasiedlenia Polinezji. Heyerdahl wierzył, że wyspy te zostały skolonizowane przez białą, brodatą rasę czcicieli słońca pochodzących z Bliskiego Wschodu. Według jego teorii, podróżowali oni przez Amerykę Środkową, dotarli do Peru, a stamtąd na Pacyfik. Ta teoria, znana jako teoria o „Ludziach Tiki”, stanowiła punkt wyjścia dla wielu jego późniejszych badań i dociekań.

Zarzuty o pseudonaukę i eurocentryzm

Teorie Thora Heyerdahla, choć często śmiałe i prowokujące do dyskusji, spotykały się również z krytyką. Jego poglądy bywały określane jako eurocentryczne i przesycone „hiperdyfuzjonizmem”, co oznacza nadmierne podkreślanie wpływu jednej kultury na inne. Krytycy zarzucali mu, że nie doceniał lub bagatelizował zdolności nawigacyjne i kulturowe ludów nienależących do rasy białej, co podważało naukową rzetelność jego prac i stało się przedmiotem intensywnej debaty naukowej.

Konfrontacja z Hōkūleʻa

W 1976 roku doszło do bezpośredniej konfrontacji z teoriami Heyerdahla. Zbudowano replikę tradycyjnej polinezyjskiej łodzi, Hōkūleʻa, która następnie przepłynęła z Hawajów na Tahiti bez użycia nowoczesnych przyrządów nawigacyjnych. Ten udany rejs miał na celu bezpośrednie obalenie jego koncepcji o „przypadkowym dryfowaniu” i udowodnienie, że Polinezyjczycy posiadali zaawansowaną wiedzę nawigacyjną, pozwalającą na świadome podróże po oceanach.

Ciekawostki z życia Thora Heyerdahla

Lęk przed wodą

Paradoksalnie, słynny żeglarz i podróżnik morski Thor Heyerdahl w dzieciństwie dwukrotnie o mało nie utonął. To traumatyczne doświadczenie sprawiło, że przez całe życie nie czuł się w pełni pewnie w wodzie. Sam przyznał, że podczas każdej z wypraw na tratwach zdarzały się momenty, w których realnie obawiał się o swoje życie, co tylko potęgowało jego niezwykłą odwagę i determinację w obliczu żywiołu.

Piramidy w Güímar

Thor Heyerdahl wykazywał zainteresowanie również innymi, tajemniczymi konstrukcjami. Zaangażował się w badanie struktur schodkowych na Teneryfie, znanych jako piramidy w Güímar. Twierdził, że są to starożytne piramidy, zbudowane zgodnie z zasadami astronomicznymi, co stanowiło kolejny przykład jego zainteresowania związkami między starożytnymi cywilizacjami a kosmosem i ich zaawansowaną wiedzą.

Kolekcja Bjarne Kroepeliena

Podczas swoich studiów na Uniwersytecie w Oslo, Thor Heyerdahl miał dostęp do cennej, prywatnej kolekcji książek o Polinezji, należącej do handlarza winem Bjarne Kroepeliena. Ta obszerna biblioteka, która później stała się częścią działu badawczego Muzeum Kon-Tiki, stanowiła dla niego nieocenione źródło wiedzy i inspiracji do formułowania swoich śmiałych teorii na temat migracji i kontaktów międzykulturowych.

Niespełnione plany

Do ostatnich dni swojego życia Thor Heyerdahl pozostawał aktywny i pełen planów. Przed śmiercią w 2002 roku wyrażał nadzieję na rozpoczęcie nowego projektu archeologicznego na Samoa. Ta niezaspokojona ciekawość i chęć dalszego odkrywania pokazują, jak głęboko zakorzeniona była w nim pasja do eksploracji i poszukiwania prawdy o przeszłości ludzkości, nawet w obliczu zaawansowanego wieku.

Chronologia kariery i ekspedycji

Kariera Thora Heyerdahla to pasmo niezwykłych podróży i śmiałych teorii, które na trwałe odcisnęły piętno na historii odkryć geograficznych i antropologicznych. Poniżej przedstawiono kluczowe momenty jego życia badawczego:

Nagrody i wyróżnienia

Działalność Thora Heyerdahla została doceniona licznymi nagrodami i wyróżnieniami, które podkreślają jego globalny wpływ i znaczenie:

Dodatkowo, fabularyzowana wersja historii Kon-Tiki z 2012 roku, jako pierwszy norweski film w historii, otrzymała nominacje do prestiżowych nagród Akademii Filmowej (Oscar) i Złotego Globu, co świadczy o nieprzemijającej wartości i uniwersalności jego opowieści.

Thor Heyerdahl pozostaje inspiracją dla pokoleń odkrywców i podróżników, udowadniając, że odwaga, pasja i determinacja mogą przełamać wszelkie bariery, otwierając nowe horyzonty w naszym rozumieniu przeszłości i możliwości człowieka.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thor_Heyerdahl